کد مطلب : 2959
الزيارات: 6586
اخبار » گزارش

حامد کاظم زاده (2)

طبق سنت سالیانه اتحادیه‌ی نسخ خطی اسلامی (3) و به مناسبت دهمین سالگرد تاسیس این انجمن مستقر در دانشگاه کمبریج، دهمین همایش بین­المللی نسخ خطی اسلامی با محوریت «نسخ خطی و مناقشه» (4) در تاریخ 31 آگوست  2014 (9 شهریور 1393) تا 2 سپتامبر 2014 (11 شهریور 1393) در کالج مدلون، دانشگاه کمبریج انگستان (5) به میزبانی این اتحادیه‌ی و با همکاری بنیاد گنجینه اسلامی (6) و مرکز مطالعات اسلامی الولید بن طلال (7) برگزار شد. موضوع این همایش سالیانه مبتنی بود بر انعکاس تحولات و فعالیت‌های مربوط به مرمت، حفاظت، فهرست‌نویسی، دیجیتالی‌کردن و پژوهش در زمینه‌ی نسخ خطی و مجموعه‌های نسخ خطی که در طی این 10 سال اخیر یعنی از زمان تأسیس این انجمن صورت گرفته است و همچنین بررسی فعالیت‌های فوق‌الذکر در محیط اجتماعی و سیاسی بی‌ثبات و یا مناطقی که درگیر مناقشه­های نظامی و امنیتی هستند. تفاوت عمده همایش امسال راه اندازی چهار کارگاه آموزشی و پژوهشی و به نمایش گذاشتن دو فیلم مستند در مورد نسخ خطی اسلامی بود که در کنار نمایشگاه پوستر نسخ خطی اسلامی برگزار شد.

محورهای کلی همایش عبارت بودند از:

  • تحولات کلی و خاص در خصوص حفظ و مرمت، فهرست‌نویسی، دیجیتالی کردن و پژوهش در ظرف 10 سال اخیر و تحولات پیش‌بینی شده در آینده،
  • گفتگو درباره‌ی نقشی که سازمان‌های مستقل مانند اتحادیه‌ی نسخ خطی در پیشبرد و توسعه‌ی زمینه‌های فوق‌الذکر می‌توانند و می­بایست داشته باشند،
  • مطالعات موردی پیرامون تأثیر منازعات و درگیری‌های اخیر بر مجموعه‌های نسخ خطی به عنوان مثال در مصر، سوریه، عراق، مالی، شبه‌جزیره‌ی بالکان، فلسطین و افغانستان،
  • مطالعات موردی در مورد تلاش‌های اخیر و در حال انجام برای نجات نسخ خطی اسلامی،
  • توسعه و اصلاح سیاست‌های مربوط به جلوگیری از فاجعه و مدیریت بحران به ویژه در مناطق کمتر توسعه‌یافته‌ اقتصادی،
  • نقش جامعه‌ی جهانی و مؤسسات بزرگ مانند یونسکو، اینترپل، ایفلا و ایکم (8) در تعیین و بهبود سیاست‌های مهار و مدیریت فجایع و بحران‌ها،
  • فناوری برای حفظ و نگهداری نسخ خطی در معرض آسیب یا آسیب‌دیده در جریان درگیری و بحرانها،
  • دیجیتالی کردن نسخ خطی که در شرایط غیر استاندارد و نامطلوب نگهداری می‌شوند،
  • امنیت مجموعه‌های نسخ خطی در برابر غارت و چپاول و نقش بازار‌های بین‌المللی هنر،
  • نقش رسانه‌های ملی و بین‌المللی و شبکه‌های اجتماعی در جریان بحران‌هایی که بر میراث فرهنگی تأثیرگذار هستند،
  • از بین رفتن مجموعه‌های نسخ خطی با انگیزه‌های ایدئولوژیک در زمان جنگ و صلح،
  • اهمیت میراث فرهنگی مانند مجموعه‌های نسخ خطی در دوران پس از مناقشه. (9)

همایش با خوش‌آمد‌گویی برگزارکنندگان اجرائی سمینار آغاز شد. با اینکه در صبح روز دوم همایش (اول سپتامبر) پروفسور چارلز ملویل (10) به عنوان رئیس انجمن نسخ خطی اسلامی و استاد تاریخ ایران در دانشگاه کمبریج و خانم کارین شِپر (11) از کتابخانه دانشگاه لایدن، همایش را رسما افتتاح نمودند.

از میان مقالات ارسالی، 24 مقاله توسط هیئت علمی برای ارائه در سمینار انتخاب شده بودند که در سه روز برگزاری همایش با زبانهای انگلیسی یا عربی برای سایر پژوهشگران و دانشجویان شرکت کننده خوانده و نقد و بررسی شدند. شرکت کنندگان همایش از دانشگاه‌ها و مراکز مطالعاتی انگلستان (کمبریج، لندن، آکسفورد، منچستر و کتابخانه بریتانیا) و کشورهای ایران، آمریکا، ازبکستان، فرانسه، ژاپن، مراکش، ایتالیا، هلند، عراق، موریتانی، قطر، ترکیه، آلمان، مالزی، فلیپین، عمان، مصر و امارات متحده عربی بودند.

نقش و حضور پژوهشگران ایرانی در این همایش می­توانست بیش از پیش باشد، چه در بخش پوسترها و نمایشگاه جنبی سمینار که با کمترین هزینه می­شد بخشی از گنجینه­های نسخ خطی ایران را معرفی کرد و چه در بخش سخنرانی­ها که تنها دو پژوهشگر ایرانی یعنی خانم­ها آناهیتا شاهرخی از دانشگاه تربیت مدرس و زهره مرادخانی از موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران به ارائه مقاله پرداختند. از سایر ایرانیانی که در این همایش حضور داشتند می­توان به خانم دکتر ماندانا برکشلی از دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی و خانم دکتر فریبا افکاری از دانشگاه تهران نیز به عنوان اعضای ممتاز انجمن اشاره کرد. همچنین فیلم مستندی به زبان فارسی به کارگردانی حامد کاظم زاده اکران شد.

روز نخست همایش با سه نشست مجزا در مورد «نسخ خطی و مناقشه» با ریاست یاسر سلیمان مدیر مرکز مطالعات اسلامی شاهزاده الولید بن طلال آغاز شد. عنوان سخنرانی و سخنرانان عبارت بودند از:

  • «نسخ خطی و مناقشه: جنگهای بالکان در دهه 90 میلادی» توسط آندراس ریدلمایر (12) از دانشگاه هاروارد آمریکا،
  • «یک بررسی از کتابخانه­های عراق قبل و بعد از مداخله نظامی آمریکا» توسط استپان ایپرت (13) از فرانسه و نبیل التکریتی از آمریکا،
  • «حمایت قانونی از نسخ خطی اسلامی در جنگ: قانون بین­المللی و بریتانیایی در مورد سوریه» توسط اسکات موریسن (14) از دانشگاه آکیتای ژاپن،
  • «نسخ خطی تیمبوکتو در صورت برخورد تمدنها» توسط نعیم حایمد (15) از مراکش،
  • «حفاظت دیجیتالی از نسخ خطی در معرض خطر» توسط پدر روحانی کلومبا استوارت (16) از دانشگاه سنت جان مینه سوتا آمریکا،
  • «نسخ خطی، مناقشه و محافظت: یک فرم نظرسنجی حفاظت و اصطلاحات واژه نامه در عربی، کردی (سورانی)، و انگلیسی مرتبط با کتاب­های چاپ شده و نسخ خطی» توسط گیا پترلا (17) و ایرینه زانلا (18) از ایتالیا،
  • «نسخ خطی، مناقشه و فهرست نویسی: نسخ خطی اسلامی در حرم نجف» توسط حسین النصانی از عراق،
  • «نسخه های خطی، مناقشه و دیجیتال کردن» توسط داوید هلنبرگ (19) از دانشگاه اورگن آمریکا،
  • «نسخ خطی، مناقشه، پژوهش و چاپ: تاثیر مخرب درگیری­های قومی دهه 90 میلادی در شمال قفقاز بر روی نسخ خطی اسلامی» توسط آناهیتا شاهرخی (20) از دانشگاه تربیت مدرس.

نشست چهارم با موضوع «حفاظت» در روز دوم همایش با ریاست خانم دکتر ماندانا برکشلی مدیر گروه طراحی و هنرهای کاربردی دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی در قالب سخنرانی‌های زیر اجرا شد:

  • «نیازهای آینده و منابع کنونی ـ درس­هایی برای روش­های به روزرسانی در محافظت از نسخ خطی» توسط کردلا رگرسن (21) از انگلستان،
  • «مجموعه عمر فلکه: ابتکاراتی نو برای حفاظت و دسترسی» توسط اسکات دوینه (22) و تونیا گرافاکوس (23) از آمریکا،
  • «بازگشت چسبناکی کاغذهای بازسازی شده در آرشیوها» توسط زهره مرادخانی از موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران،
  • «استفاده از مواد صفحه گذاری در نسخ خطی اسلامی: مدارک و شواهد از فعالیت­های فرهنگی برای حفظ کتاب» توسط آمیله کوورات (24) از موزه اسلامی قطر.

نشست بعدی و پایانی روز دوم با موضوع «فهرستنویسی» با مدیریت داوید هیرش (25) از دانشگاه کالیفرنیا در قالب سخنرانی‌های زیر اجرا شد:

  • «وضعیت نسخ موریتانی» توسط عبدالله بلال از موریتانی،
  • «در حاشیه: یک پیشنهاد برای فهرست نویسی از متنوعات» توسط اسلیهان آکسوی (26) از ترکیه،
  • «نسخ خطی علوی در مناقشه آرام: مسائلی از مستندات و ارائه­ها» توسط یانیا کارولوسکی (27) و رضا یلدریم از دانشگاه هامبورگ،
  • «نسخ خطی عمانی زنگبار پس از کودتای نظامی 1964: بررسی وضعیت کنونی و گزینه­هایی برای حفظ، حفاظت و فهرست نویسی از آنچه باقی مانده» توسط صالح بن سلیمان از دانشگاه سلطان قابوس عمان.

برنامه­های روز سوم با برگزاری دو نشست به کار خود پایان داد. نشست نخست با موضوع «دیجیتالی کردن» و ریاست کارول بوروس (28) از دانشگاه منچستر با سخنرانی­های زیر برگزار شد:

  • «مطالعات دیجیتال متون باستان در میان دنیای در حال تغییر» توسط مایک توث (29) از آمریکا،
  • «آزمایشاتی در تصویربرداری از طلا در نسخه­های خطی» توسط الکس بری (30) از آمریکا،
  • «توسعه به رسمیت شناختن خط تصویری برای الفبای عربی» توسط امر گوما (31) از مصر.

نشست پایانی روز سوم همایش و در اصل آخرین نشست تخصصی در مورد «پژوهش و نشر» بود:

  • «ارزش والای نسخه­های خطی کمیاب اسلامی: نسخ خطی در مورد پرده کعبه» توسط سامی صالح عبد المالک از مصر،
  • «یک نسخ هزار ساله: بخشی از بخاری به تاریخ 490 هجری» توسط عبدالله السوراحی از امارات و احمد سعیدی از مراکش،
  • «معرفی نویافته­هایی در مورد منابع حاجیان آسیای مرکزی» توسط گولدنا تانیاوا (32) از ازبکستان،
  • «مطالعات معاصر و تلاشهایی برای حفظ نسخ خطی اسلامی در فیلیپین» توسط آدم آسماد از فلیپین

همایش با جمع­بندی پروفسور چارلز ملویل و اعضای هیات مدیره انجمن به پایان رسید که از مهمترین نکات آن شرایط نامساعد نسخ خطی و میراث جهانی در وضعیت کنونی به خصوص در مناطق جنگی، توجه به این میراث در معرض خطر نابودی و دیجیتال کردن و فهرستنویسی این مجموعه­ها توسط انجمن­های غیردولتی، بود. در جنب سمینار نمایشگاهی از کتب منتشر شده توسط انتشارات بریل و انتشارات دانشگاه کمبریج در زمینه­ی مطالعات اسلامی، نمایشگاه پوستر و تجهیزات مربوط به دیجیتالی کردن و حفظ نسخ خطی برپا شده بود. همچنین انتخابات هیئت رئیسه انجمن (اتحادیه) نسخ خطی اسلامی با حضور اعضای انجمن برگزار شد که اعضای زیر برای یک سال به عنوان هیئت رئیسه انتخاب شدند:

  • دکتر ماندانا برکشلی به عنوان رئیس هیات مدیره،
  • دکتر کینگا دوینی، (33)
  • پروفسور سید ایمان فواد،
  • دکتر استفان برینکمن، (34)  

همچنین در روز سه سپتامبر در حالی که سمینار به پایان رسیده بود، برنامه بازدید از کتابخانه دانشگاه کمبریج و نسخ خطی آن ترتیب داده شد. در کنار سخنرانی­ها، چهار کارگاه آموزشی و پژوهشی با عناوین «آزمایشاتی در تصویربرداری از طلا در نسخه­های خطی» ارائه شده توسط خانم گوئن رایلی جونز (35) از دانشگاه منچستر، «معرفی استفاده کردن از گنجینه بین­المللی نسخ خطی اسلامی» ارائه شده توسط دکتر استفان برینکمن از دانشگاه هامبورگ، «مدیریت طرح­ها در حفاظت و مراقبت از مجموعه­ها» ارائه شده توسط اندر وینس (36) از موزه فیتزویلیام (37) کمبریج انگلستان و کارگاه «برنامه­ریزی و مدیریت فاجعه برای مجموعه نسخ خطی اسلامی» ارائه شده توسط خانم اما دادسن (38) از انگلستان برگزار شد. همچنین دو فیلم مستند با عناوین «کتابهای عشق ـ داستان سارایوو» به کارگردانی سام هابکینسن (39) از بخش فیلم و تلویزیون دانشگاه آکسفورد و همچنین فیلم «مناقشه نظامی و نسخ خطی اسلامی در قفقاز» به کارگردانی حامد کاظم زاده (40) از مرکز مطالعات اروپای شرقی دانشگاه ورشو لهستان اکران شد. (41)

 ____________

پی نوشتها:

1. The Tenth Islamic Manuscript Conference

2. PhD research Scholar at the Center for East European Studies - University of Warsaw

3. Islamic Manuscript Association (TIMA)

اتحادیه­ی نسخ خطی اسلامی (تیما) یک نهاد بین‌المللی مستقر در دانشگاه کمبریج انگلستان است که از سال 2004 با هدف نهایی کردن استانداردهای فهرست‌نویسی، دسترسی و سرپرستی نسخ خطی، مرمت و نگهداری و نیز دیجیتال کردن نسخ خطی اسلامی با کمک بیش از 150 پژوهشگر این حوزه از 25 کشور با حمایت مرکز مطالعات اسلامی شاهزاده الولید بن طلال تاسیس شده است. برای اطلاعات بیشتر به تارنمای این انجمن مراجعه فرمایید:

www.islamicmanuscript.org

4. Manuscripts and Conflict

5. Magdalene College - University of Cambridge

6. جمعية المكنز الإسلامى

The Thesaurus Islamicus Foundation

7. HRH Prince Alwaleed Bin Talal Centre of Islamic Studies

8. UNESCO, Interpol, IFLA, and ICOM

9. آدرس تارنمای فراخوان همایش:

www.islamicmanuscript.org/annualconference/2014conference/callforpapers.aspx

10. CHARLES MELVILLE

11. KARIN SCHEPER

12. ANDRÁS RIEDLMAYER

13. STÉPHANE IPERT

14. SCOTT MORRISON

15. NA‘IM HAYMAD

16. FATHER COLUMBA STEWART

17. GAIA PETRELLA

18. IRENE ZANELLA

19. DAVID HOLLENBERG

20. ANAHITA SHAHROKHI

21. CORDELIA ROGERSON

22. SCOTT W. DEVINE

23. TONIA GRAFAKOS

24. AMELIE COUVRAT

25. David Hirsch

26. ASLIHAN AKSOY

27. JANINA KAROLEWSKI

28. Carol Burrows

29. MIKE TOTH

30. ALEX BREY

31. AMR GOMAA

32. GULDONA TANIEVA

33. Kinga Dévényi

34. Stefanie Brinkman

35. Gwen Riley Jones

36. Andor Vince

37. The Fitzwilliam Museum

38. Emma Dadson

39. Sam Hobkinson , “The Love of Books - A Sarajevo Story”

40. Hamed Kazemzadeh, “Armed Conflict and Islamic Manuscripts in the Caucasus”

41. برای اطلاعات بیشتر مراجعه کنید به تارنمای همایش سال 2014 انجمن نسخ خطی اسلامی در دانشگاه کمبریج:

www.islamicmanuscript.org/annualconference/2014conference.aspx