کد مطلب : 495
02 شهریور 1392 - 19:32
تعداد بازدید : 4974 بار
اخبار » اخبار وسط

 دانشگاه براون[1]در شهر پراويدنس در ايالتِ رودآيلند[2] در ايالات متحده امريکا قرار دارد. در کتابخانه و نگارخانه (گالري) اين دانشگاه با نام کتابخانه جان هاي [3](JHL)، مجموعه‌اي بسيار نفيس از نسخ خطي قرآني کهن و دستنويس‌هاي هنري عربي، فارسي و ترکي، در قالب کتابخانه ديجيتال، به معرض نمايش عموم گذاشته شده است که براي دانشجويان ايراني که در زمينه جنبه‌هاي هنري نسخه‌هاي خطي، مانند نقاشي‌ها، نگاره‌ها و خوشنويسي‌ها، پژوهشي انجام مي‌دهند، بدون ترديد مي‌تواند رهاوردِ خوبي داشته باشد.

اين مجموعه نفيس هنري، پيش‌تر، متعلّق به کلکسيونِ ميناسيان بوده است و به لحاظ نفاست، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. اين کلکسيون از سوي فقيد کرکور ميناسيان[4]، عمدتاً از مناطق آسياي مرکزي، جنوبي و جنوب غربي، جمع آوري شده است؛ وي فروشنده فعال آثار باستاني اسلامي در خاورميانه، در نيويورک و پاريس بود. بخشي از آثار باستاني اين کلکسيونر، شامل دستنويس‌هاي خوشنويسي و نسخه‌هاي خطي مينياتوري و هنري فارسي، در سال 1943 به کتابخانه کنگره امريکا اهدا گرديد و بخش ديگري نيز (همين مجموعه)بعدها به تدريج تا سال 1997، از طرف دخترِ دانشمند و علاقمند به هنر اسلامي و ايراني او، آدرينا ميناسيان[5]، گويا در قالبِ اهدا، به دانشگاه براون، انتقال يافت.

در ميان اين مجموعه برگ‌هايي نفيس از قرآن کريم به خطّ کوفي متنوّع ديده مي‌شود که قدمتِ برخي از آن‌ها، به قرن دهم ميلادي برمي‌گردد. همچنين در فارسياتِ اين مجموعه نفيس، دستنويس‌ها و مرقعاتي در موضوعاتِ نقاشي، آثار مينياتوري، مرقعاتِ خوشنويسي، تاريخ علم، صنعت، فناوري، صنايع دستي، صنايع نظامي و جنگاوري و امثال آن قابل مشاهده و مطالعه است.در ميان اين آثار، قطعاتي بسيار نفيس نيز مشتمل بر مينياتورها و نقاشي‌هايي به خامه استاد بهزاد و رضا عباسي و نيز مرقعاتي در خوشنويسي به قلم کمال الدين، ميرعلي حسيني، ميرداماد، و فخري ديده مي‌شود که بر غنا و نفاستِ اين مجموعه افزوده است. به نظر مي‌رسد اين گالري، نخستين کلکسيوني براي نسخ خطي فارسي و ايراني در امريکا باشد که دقيق‌ترين و غني‌ترين اطلاعات را از زمينه نسخ خطي هنري، در قالبي تخصصي‌تر‌، به خصوص در رابطه با دوره‌هاي ادبيات تطبيقي و مطالعات قرون وسطي، براي دانشجويان، ارائه مي‌دهد.

بايد دانست که استارتِ فهرست‌‌نويسي و طراحي اين کتابخانه ديجيتال، بر پايه دستنويس‌هاي فقيد آقاي ميناسيان، تحتِ اشراف فقيد پروفسور ديويد پينگري، در قالب يک پروژه تحقيقاتي و با حمايت مالي "کميته امريکايي براي دستنويس‌هاي آسياي جنوبي (ACSAM)" از سال 1999 کليد خورد.

 

الف) نسخه‌هاي خطي قرآني

در ميان اين گنجينه گران‌بها و نفيس،شاهکارهايي مشتمل بر 200 برگ از انواع نسخه‌هاي خطي قرآني بسيار نفيس و کهن، ديده مي‌شوند که تاريخ کتابت آنها به قرون هشتم تا شانزدهم ميلادي (= سده‌هاي دوم تا دهم هجري قمري) برمي‌گردد.

 

قرآن‌هاي مجموعه ميناسيان، مجموعه‌اي غني مشتمل بر نمونه‌هايي از روندِ توسعه خطّ عربي هستند که بيننده مي‌تواند در عين حال جنبه‌هاي اشراق را در قرون نخستين اسلامي به همراه تغييراتِ سبک‌هاي آنها، به وضوح ببيند. براي نمونه ببينده، بر اساس اين اسناد مي‌تواند، قدرتِ خاص تغيير سليقه هنري که در تکامل تدريجي خطّ کوفي مربوط به اوايل دوره عباسي (حـ 750-1000 ميلادي) نهفته، به کمال از لحاظ زيبايي‌شناختي، مشاهده و مطالعه نمايد.

قديمي‌ترين برگ قرآني خطّ کوفي اوليه کلکسيونِ ميناسيان، بنابر تخمين کارشناسان، به نيمه نخست قرن هشتم ميلادي (= سده دوم هجري)، يعني 1200-1300 سال پيش از اين،بر مي‌گردد که قاعدتاً بايستي مربوط به دوره سلسله حاکمان اموي و عباسي بوده باشند.

ـ براي مشاهده نفائس قرآني اين مجموعه (کتابتِ قرون 8-10 ميلادي) لينک‌هاي ذيل ملاحظه گردد:

 

ـ براي مشاهده تمامي 200 برگ از قرآن‌هاي هنري اين کلکسيونِ نفيس اينجا

ـ براي جستجوي متنوع در نسخ خطي قرآني از طريق انواع آيتم‌ها و سبک‌ها اينجا

 

ـ براي مشاهده برگ‌هاي قرآن‌ها به ترتيبِ تاريخ کتابتِ آنها:

 

ب) نسخه‌هاي هنري

بخش ديگر از موادّ ديجيتالي اين مجموعه نفيس (ميناسيان)، اختصاص به نقاشي‌ها، نگاره‌ها (مينياتورها)، مرقعات خوشنويسي و ديگر قطعات هنري است که بخش قابل توجهي از آنها به فرهنگ و ميراث ايران تعلّق دارد. ويژگي بيشتر اين دستنويس‌ها و آثار هنري ـ بيشتر در قالبِ نقاشي و مينياتور ـاغلبِ آنها داراي مضاميني برگرفته از داستان‌هاي فارسي و هندي است؛ از جمله اين داستان‌ها، مي‌توان به برخي متن‌هاي کلاسيک ايراني، همچون شاهنامه فردوسي، اشاره نمود؛ البته در کنار اين آثار ايراني و فارسي، مي‌توان نگاره‌ها و نقاشي‌هايي متعددي نيز مربوط به ملل ديگر شرق و غرب، مشاهده نمود.

ـ براي دسترسي به داده‌هاي ديجيتالي اين مجموعه نفيس و هنري، فهرستِ موضوعي ذيل مي‌تواند راهنماي خوبي باشد:

 

مضمونِ تصاوير:

تنظيمات معماري و محيطزيست

لباس، خياطي...

مجلس‌ها و چهره‌هاي اساطيري

گياهان و جانوران

آداب و رسوم

شخصيتهاي سلطنتي

نظامي گري و اسلحه

مواد و تکنيک‌ها:

خطاطي

رسم و نقاشي

تذهيب (برگها)

نيم قلم (نقاشي رنگي)

نقاشي چهره (پرتره)

نقره کاري (برگها)

طرح

زنگار(سولفات مس)

سبک‌ها و نوع‌ها:

سبک عربي/اسلامي

سبک عربي

سبک بخارا

سبک اروپايي

سبک غربي

سبک هندي

نوع سانسکريت

سبک مغولي

سبک عثماني

سبک ترکي

سبک پارسي

سبک ساده

سبک اصفهان

نوع رضاعباسي

نوع شاهنامه

 

ـ براي مشاهده کلّ تصاوير هنري (نقاشي‌ها، نگاره‌ها و ...) موجود در دانشگاه براون اينجا

براي اطلاعات بيشتر درباره اين کلکسيون نفيس اينجا

 

با تشکر از راهنماي‌هاي خانم دکتر اوين کروپف (Evyn Kropf)، کتابدار و سرپرست مجموعه دستنويس‌های اسلامی در دپارتمان مطالعاتِ خاور نزديکِ دانشگاه ميشيگان در ايالات متحده امريکا.

حسين متّـقی



[1]. Brown University.

[2].Providence, Rhode Island.

[3]. John Hay Library.

[4]. Kirkor Minassian.

[5]. Adrienne Minassian.

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

تازه های نشر

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

83 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
176
2219
7056
23551
15761134