کد مطلب : 6178
15 مرداد 1397 - 13:03
تعداد بازدید : 315 بار
اخبار » مقالات

دکتر احمد خان (زادروز: 1935) در منطقة مونگ از توابعِ پَنجاب به دنیا آمد. در 1967 از اورینتَل کالج (لاهور) فوق لیسانس عربی دریافت کرد. به راهنماییِ دکتر پیر محمّد حسن عنوانِ پایان‌نامه وی: «سهمِ الحسن بن محمّد بن الحسن الصغانی در لغت‌نویسیِ عربی» (حسن بن محمّد بن حسن صغانی لاهوری- وفات: 650 ق)

در 1967 از سویِ ادارة تحقیقاتِ اسلامی (اسلام آباد) همایشِ نزولِ قرآنِ مجید برگزار شد و دکتر احمد خان به طورِ مترجم در آنجا حضور یافت. با دیدنِ استعداد و تواناییِ او، مرحوم دکتر فضل‌الرّحمان (1919-1988) او را در همان اداره استخدام کرد و بعد مرحوم مولانا عبدالقدّوس هاشمی (1911-1989) – مدیرِ وقتِ کتاب‌خانة ادارة تحقیقاتِ اسلامی- او را به عنوانِ دستیار کتاب‌خانه پذیرفت. در این راستا، دکتر احمد خان در رشتة کتاب‌داری در دانشگاهِ کراچی به تحصیل پرداخت و مدرکِ فوق‌لیسانس دریافت نمود. عنوانِ پایان‌نامة ایشان: «فعّالیت‌هایِ آموزشیِ مسلمانان در قرنِ هشتم هجری». بعدها دکتر احمد خان، معاونِ  و رئیسِ کتاب‌خانه اداره تحقیقاتِ اسلامی شد و در 1995 با این سِمَت بازنشسته شد.

در دورانِ دانشجویی در اورینَتل کالج از دکتر عبدالعزیز مَیمَن و در ادارة تحقیقاتِ اسلامی از دکتر پیر محمّد حسن و مولانا عبدالقدّوس هاشمی – که همة این عزیران متخصّصان نسخه‌شناسی بودند- فهرست‌نویسی، نسخه‌خوانی و نسخه‌شناسی را فرا گرفت. دکتر احمد خان خانة خود در اسلام‌آباد را به «مرکز حمایه المخطوطات العربیه» Centre for the Protection of Arabic Manuscripts تبدیل کرد. وی پس از بازنشستگی، برایِ فهرست‌نویسیِ نسخه‌هایِ عربی در پاکستان به تمامِ نقاطِ پاکستان سفر کرد. وی نسخه‌هایِ عربیِ کتاب‌خانة گنج‌بخشِ مرکزِ تحقیقاتِ ایران و پاکستان را فهرست نویسی کرد که هنوز منتشر نشده است. دکتر احمد خان نسخه‌هایِ طبّیِ کتاب‌خانة گنج‌بخش را هم فهرست نویسی کرد.

دکتر احمد خان، «فهرستِ نسخه‌هایِ خطّیِ عربی در پاکستان» را در نُه جلد از 1997 تا 2017 منتشر کرده است. البتّه وی قصد دارد که این مجموعه را در 13 جلد کامل کرده در آیندة نزدیک به چاپ برساند. جلدِ اوّل با عنوانِ: «فهرس المخطوطات العربیة الاسلامیة فی باکستان» در 1997 از طرفِ «المنظّمة الاسلامیة للتربیة و العلوم و الثّقافة ایسیسکو« (ISESCO) در رباط منتشر شد. بقیة جلدها با عنوانِ «فهرست المخطوطات العربیة فی باکستان» از سویِ مکتبة الملک فهد الوطنیّة در ریاض منتشر شد. همین ناشر، جلدِ اوّل را هم دوباره منتشر کرد:

-       جلدِ اوّل: شاملِ 43 موضوع و معرّفیِ 360 نسخه.

-       جلدِ دوّم و سوّم و چهارم که هر سه در یک جلد منتشر شده‌اند، شاملِ فهرستِ نسخه‌هایِ چهار کتاب‌خانه در پیشاور (اسلامیه کالج دانشگاهِ پیشاور؛ کتاب‌خانة مرکزیِ دانشگاهِ پیشاور؛ آکادمی پشتو در دانشگاهِ پیشاور؛ مرکزِ اسناد و کتاب‌خانه‌ها) در کُل 1234 نسخه معرّفی شده اند.

-       جلدِ پنجم: الاثارِ القومیة الباکستانیة باسلام‌آباد (مقتنیات خزینة المفتی) با معرّفیِ 550 نسخه.

-       جلدِ ششم: معرّفیِ نسخه‌هایِ دو کتاب‌خانه: مجموعة مفتی در آرشیوِ ملّیِ پاکستان در اسلام‌آباد، معرّفیِ 550 نسخه. دانشگاهِ پنجاب در لاهور با معرّفیِ 1123 نسخه.

-       جلدِ هفتم: معرّفیِ نسخه‌هایِ ایالتِ سِند، 442 نسخه.

-       جلدِ هشتم: معرّفیِ نسخه‌هایِ ایالتِ سِند، معرّفیِ 475 نسخه و معرّفیِ تفصیلیِ 219 نسخه از مجموعة مفتی در آرشیوِ ملّیِ پاکستان در اسلام‌آباد.

-       جلدِ نهم: نسخه‌هایِ طبّی.

بنا به تحقیقاتِ دکتر احمد خان:

نخستین کتابِ عربیِ چاپ شده در شبه‌قارّه کتابِ سراجی (سراج‌الدّین ابوطاهر سَجاوندی) است که متنِ عربی به همراهِ ترجمة انگلیسیِ آن به کوششِ ولیام جونز در 1792 از کلکتّه منتشر شد. قدیم‌ترین نسخة خطّیِ عربی در پاکستان به لحاظِ کتابت، «کتاب الاقناع» است. تالیفِ: ابوالحسن سعید بن هبه‌الله بن حسن الطّبیب (وفات: 485ق). این نسخه در زمانِ حیاتِ مولّف 19 ربیع‌الاوّل 481ق کتابت شده است و اکنون در اسلامیه کالجِ پیشاور در مجموعة غلام جیلانی قرار دارد. جایِ تعجّب است که قدیم‌ترین نسخة کتابت شدة فارسی در پاکستان هم در 473ق، کتابت شده است: «شرح التّعرف لمذهب التّصوف»، تاریخِ کتابت: 24 شوّال 473 ق، موزة ملّیِ کراچی، کراچی، N.M.1959-207.

دکتر احمد خان، از اعضایِ «المجنع اللغه العربیه»(دمشق)، «المجمع العلمی الهندی» (علیگر)، «The Islamic Manuscripts Association » (اکنون در آلمان) می باشد. از دیگرِ فهرست‌هایِ نوشته شدة دکتر احمد خان:

«المخطوطات العربیه فی جامعه البنجاب بلاهور (فهرس منتقی)»، معهد المخطوطات العربیة، کویت، 1990.

«فهرستِ نسخه‌هایِ خطّیِ خزانة مفتی در اسلام‌آباد»، مجمع ذخائرِ اسلامی، قم، 2009.

«معجم‌المطبوعات العربیة فی شبه القارّه الهندیة الباکستانیة منذ دخول المطبعة الیها حتّی عام 1980»، مکتبة الملک فهد الوطنیّه، ریاض، 2000.

 “World Bibliography of Translation of the Holy Qur’an in Manuscript form II (Translations in Urdu)”, 2010.  در این کتاب 226 نسخه معرّفی شده‌اند.

 دکتر احمد خان به همراهِ مولانا عبدالقدّوس هاشمی «کتاب‌شناسیِ ترجمه‌هایِ قرآنِ مجید به زبانِ اردو» (مقتدره قومی زبان، اسلام‌آباد، 1987) را منتشر کرد. وی بیش از 20 نسخة عربی را تصحیح و چاپ کرده است. برخی از آنها:

-       «خلق الانسان فی اللغه»، تالیف: ابی محمّد بن احمد شیرازی، کویت، 1987. (از سویِ مجمع اللغه العربیه در کویت جایزه بهترین تحقیق به وی اهدا شد)

-       «الفقه النافع»، تالیف: ابی القاسم محمّد بن یوسف سمرقندی، اسلام آباد، 1997.

-       «طبقات القرا»، تالیف: ذهبی، ریاض، 2007.

-       «المنتخب من سنن العرب»، تالیف: ثعالبی، قم، 2009.

-       «الشّفا بتعریف حقوق المصطفی (فاکسیمیله)»، تالیف: قاضی عیاض، بحرین، 2015.

 (برگرفته از مجلّة معارف، دارالمصنّفین آکادمی شبلی، اکتوبر 2017، جلد 200، عدد 4، مقاله: «خدماتِ دکتر احمد خان در زمینه‌هایِ نسخه‌هایی عربی و کتاب‌شناسی»، مقاله‌نویس: دکتر عارف نوشاهی، صفحات: 283 تا 305)

تهیه و تنظیم: لیلی عبدی خجسته

دریافت مقاله: اینجا

http://shibliacademy.org/maarif

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

تازه های نشر

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

375 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
8282
15001
37959
298675
14257859