کد مطلب : 2791
03 شهریور 1394 - 11:20
تعداد بازدید : 5265 بار
اخبار » گزارش

در رثای استاد عبدالحسین حائری
جهانی است بنشسته در گوشه‌ای

سخن گفتن و نگاشتن درباره دانشی مرد فرزانه و استواری که تلاش‌های خستگی‌ناپذیرش در عرصه کتاب‌شناسی و فهرست نگاری و کتاب و کتابخانه عمق و وسعتی به عمر کتابخانه مجلس و قدمتی به کهنگی نسخه‌های خطی دارد؛ کار بسیار دشواری است.
بزرگمردی که از کسب شهرت نان و نام به دور بود و کنج خلوت کتابخانه و غوطه‌ور شدن در دنیای نسخه‌های خطی را بر همه چیز برگزید. او فهرست نگاری را از بن جان می‌ورزد و فهرست‌هایش دنیایی مملو از دانش و اطلاعات و علم و تاریخ و ادب و فرهنگ است.
استاد کار سنگین نسخه شناسی و فهرست‌نگاری را نیز خود یک تنه سال‌ها به دوش می‌کشیدند. در اتاق استاد به‌روی هیچ مراجعه کننده‌ای بسته نبود، نه دفتری داشت و نه منشی و هماهنگ کننده‌ای. دیدارش نه نیاز به وقت قبل داشت و نه تشریفات اداری، فرقی نمی‌کرد استاد دانشگاه باشی، صاحب منصبی سیاسی، نخبه‌ای علمی یا طلبه‌ای ساده یا دانشجوی ترم اول یا محقق گمنام بی‌معرفینامه که برای دیدن نسخه خطی و یا فتن موضوعی برای پایان‌نامه یا تصحیح کتابی خدمت استاد رسیده است! استاد از همه با روی خوش استقبال می‌کرد و متواضعانه از کم و کیف کارشان جویا می‌شد و منابع ومآخذ مرتبط با پژوهش آنان را معرفی می‌کرد و گاه شخصاً از جای بر می‌خاست و ساعت‌ها از لابه‌لای فهرست‌ها و کتابشناسی‌های داخلی و خارجی به دنبال سرنخی از موضوع آنان وقت صرف می‌کرد و گاه آنقدر دوباره و چندباره این کار را برای هر فرد انجام می‌داد که صدای اعتراض اطرافیان بر می‌خاست. اما استاد خونسرد و آرام با یاری از حافظه قوی و بی‌نظیر خود دقایق و نکات تازه‌ای را به آنان یادآوری می‌کرد. استاد همواره از آخرین انتشارات علمی، تصحیحات ومقالات وفهرست‌ها و کتابشناسی‌ها مطلع بود و با مؤلفان و مصححان آن در ارتباط بودند. اتاقش همواره مملو بود از کتاب‌های تازه انتشار یافته‌ای که مؤلفان آن، آثار خود را با افتخار به استاد تقدیم کرده بودند.همیشه اخبار تازه علمی و فرهنگی را می‌توانستیم در آنجا بشنویم. اتاق او پاتوق علمی علما و دانشمندان و صاحبنظران و نسخه شناسان و مقومان نسخ خطی بود که برای دیدار ایشان در هر فرصتی از دور و نزدیک گرد هم می‌آمدند. استاد حائری نخستین نسخه‌شناسی است که نظریه تاریخ علم براساس بازنویسی فهرست‌های نسخه‌های خطی را مطرح کرد. ایشان نسخه‌های خطی را یکی از بزرگترین منابع و اسناد میراث فرهنگ و تمدن اسلامی درجهت شناسایی آثار مسلمانان می‌دانند و بزرگترین مشکل جوامع اسلامی را خود فراموشی می‌دانند که گریبانگیر آنان شده است و علت اساسی آن هم بی‌خبری و ناآگاهی از میراث عظیم فکری بی‌مانند خویش می‌دانند.
استاد خود شخصاً به فرم‌های درخواست مراجعان بخش نسخ خطی رسیدگی می‌کرد و درباره هر درخواست اظهارنظر فنی و نسخه‌شناسی می‌فرمودند. هیچ مراجعه‌کننده‌ای را ناامید نمی‌کردند و دست رد بر سینه هیچ طالبی نمی‌زدند اما با دقت و تیزبینی می‌دانست چه کسی در چه حوزه‌ای مطالعه می‌کند و چه کتابی را برای چه منظوری می‌خواهد. اعتقادی به سختگیری‌های مرسوم اداری که در کتابخانه‌های دیگر رعایت می‌گردید نداشت و می‌فرمود: «معرفینامه اصالت آنچنانی ندارد. تنها برای شناختن مراجعه کننده است همین!» و پایان سخن آنکه استاد وظیفه یک فهرست‌نویس را ادای نقش واسطه بین کتابخانه و مردم جهان می‌دانند و چه وظیفه‌ای از این سنگین‌تر: «چون اکثر مردم به کتابخانه‌های بزرگ دسترسی ندارند، لازم است یک نسخه‌شناس، یک کتاب‌شناس و یک فهرست‌نویس وظیفه‌اش این باشد که واسطه بین کتابخانه و مردم جهان باشد و طبعاً لازم است با کمال امانت، کمال دقت و کمال صلاحیت این وظیفه را انجام بدهد.» و استاد بخوبی از عهده این وظیفه برآمده است و نخبه‌ای یگانه در این وادی بوده است هرچند از نظر ایشان: «نخبه کسی است که کاری را که به عهده گرفته با دقت انجام دهد و به آن کار مداومت کند تا به نتیجه برسد و در ضمن صادقانه بکوشد نه به جهت ریا و تظاهر» استاد در علم و اخلاق و فرونتی بی‌بدیل روزگار خویش بود و از هیچ‌کس هرگز توقعی نداشت. روحش قرین رحمت حق باد.

  فریبا افکاری
دکترای کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تهران

 

 

+2 خاتون طاهری 1394-06-08 11:44
با احترام: سفر چنین اساتیدبزرگ منش و متواضع که حقیقتا نادرند وبی تکرار عرصه را بیش از پیش به نسل جدید تنگ تر خواهد کرد...از دست دادن بزرگان یک منزل ای بسا خانواده ای رااز اصالت و تدبیرهای لازم دور و محروم کند...روحش شاد.
+2 مجتبی عباس نژاد 1394-06-03 15:32
سلام
از شما استاد محترم برای نگاشتن این سطور تشکر می کنم. واقعاً تا ابد جای استاد خالی است. روحش شاد و شیوه تحقیق و سبک زندگانیش پر رهرو باد.