کد مطلب : 6431
08 آذر 1397 - 12:06
تعداد بازدید : 244 بار
اخبار » گزارش

آنچه در ذیل می آید بخش پنجم تعدادی از نسخه های خطی تصحیح شده در هندوستان و پاکستان است که برای اطلاع تراث پژوهان به آن اشاره می‌کنیم. (بخش اول و بخش دوم و بخش سوم و بخش چهارم و بخش پنجم)

مجلّه علمی-پژوهشی «سفینه»، از گروهِ فارسی، اورینَتل کالج، دانشگاهِ پَنجاب، لاهور، پاکستان منتشر می‌شود. از ویژگی‌هایی این مجلّه این است که تقریباً در هر شماره، یک نسخه‌خطّی با مقدّمه و حواشی تصحیح می‌شوند. در زیر، فهرستِ این نسخه‌هایِ تصحیح شده معرّفی شده است. از شماره اوّل تا شماره 15 (سالِ 2017). تمامی این تصحیح‌ها، از این لینک، قابلِ دانلود هستند: http://pu.edu.pk/home/journal/16 

«سفینه»، جلد1، شماره 1،  2003م، مقاله: سه رساله در نقدِ ادبی، زبان: فارسی، به نثر- مقاله‌نویس: دکتر نجم‌الرّشید

سراج‌الدّین علی خان آرزو، در نقدِ شعرِ حزین لاهیجی، رساله‌ای مختصر به عنوانِ «احقاق‌الحق»نیز نوشت. نسخه جداگانه از آن در دست نیست. سیّد فتح علی گردیزی (1129-1224هجری) پس از سالِ 1169 هجری رساله‌ای مفید به عنوانِ «ابطال الباطل» در دغاع از حزین لاهیجی، در حوابِ رساله «احقاق‌الحق» نوشت. امام بخش صهبایی که در جوابِ «تنبیه‌الغافلین» نوشته سراج‌الدّین علی‌خان آرزو، کتابی بسیار باارزش به عنوانِ «قول‌فیصل» نوشته است و از نویسندگان، شاعران و منتقدانِ معروفِ شبه‌قارّه به شمار می‌رود، به تقلید از سیّد فتح علی گردیزی رساله‌ای، به عنوانِ «اعلاء الحق» در جوابِ رساله رساله «احقاق‌الحق» نوشت. امام بخش صهبایی در هنگامِ نوشتنِ «رساله اعلاء الحق» از رساله «ابطال‌الباطل» نیز استفاده کرده است. رساله «اعلاء الحق» همراه با کلّیات امام بخش صهبایی چندین‌بار به چاپ رسیده است. امّا «ابطال‌الباطل» تاکنون به طبع نرسیده است. نسخه دست‌نویسِ یگانه از آن، همراه با چند رساله دیگر از فتح علی گردیزی، به شماره 2 ق ف هـ، در کتاب‌خانه انجمن ترقّیِ اردو، کراچی، پاکستان نگهداری می‌شود.  دکتر نجم‌الرّشید متنِ هر سه رساله «احقاق‌الحق»؛«ابطال‌الباطل»؛«اعلاء الحق» را تصحیح کرده است.

«سفینه»، جلد1، شماره 1، سال:  2003، مقاله: تصحیحِ مناظراتِ ابوالبرکات منیرلاهوری، زبان: فارسی، به نظم- مقاله‌نویس: دکتر سیّد محمّد فرید

ابوالبرکات منیر لاهوری (1019-1054 هجری) چند مناظره دارد که نسخه‌هایِ خطّیِ آن به نامِ «مناظراتِ منیر» در کتاب‌خانه مرکزیِ دانشگاهِ پنجاب، لاهور به شماره 548/3572 نگهداری می‌شود. این نسخه شاملِ سه مناظره است: «مناظره چهار عنصر»؛«مناظره روز و شب»؛«مناظره تیغ و قلم».

مناظره دیگر وی با عنوانِ «قلم و سخن» در اثرِ دیگرش «نوباوه» درج است. نسخه خطّیِ آن در کتاب‌خانه دانشگاهِ پنجاب، لاهور به شماره 4442/ 1391 موجود است. از مناظراتِ منثورِ منیر، نسخه‌ای در کتاب‌خانه گنج‌بخش، اسلام‌آباد به شماره 759 و نسخه‌ای در موزه ملّیِ کراچی به شماره N.M 212/ 527 موجود است. ولی هر دو نسخه ناقص‌اند و تنها «مناظره روز و شب» را دارند. مناظره منظوم با عنوانِ «بَنگ و کوکنار» در دیوانِ شعریِ او آمده است.

تصحیح شده مناظره‌هایِ «چهار عنصر: آتش، باد، آب، خاک»؛ «مناظره روز و شب»؛ «مناظره تیغ و قلم»؛«بَنگ و کوکنار»؛

«سفینه»، جلد 2، شماره 1، سال: 1383 ش،  مقاله: رُقعاتِ حزین، زبان: فارسی، به نثر - از: شیخ محمّد علی حزین لاهیجی (1103-1180 هجری)  مقاله‌نویس: دکتر عارف نوشاهی

براساسِ این نسخه‌ها: کتاب‌خانه مولانا آزاد، دانشگاهِ اسلامیِ عَلیگَر، هندوستان، مجموعه سبحان الله؛ کتاب‌خانه ملّیِ پاکستان، اسلام آباد، پاکستان؛ نسخه به خطِ باری نات (به اردو: ناتهـ) به دستورِ پَندت کنهیا لال، مورّخ 19 ذی الحجه 1255 هجری در اکبرآباد و کان‌پور؛ کتاب‌خانه دانشگاهِ پَنجاب، لاهور، پاکستان؛ کتاب‌خانه خدابخش، پَتنا، هندوستان؛ نامه‌ای که حزین در 7 شوال 1132 هجری در محاکمه اشعارِ جمال‌الدّین عبدالرّزاق اصفهانی و پسرش کمال‌الدّین اسماعیل به دوستِ خود میرزا ابوطالب شولستانی نوشته بود. حزین بخشی از آن نامه را در «تاریخ و سفرنامه» (چاپِ علی دوانی، 1375) آورده است وقطعه‌ای منظوم نیز در این‌باره در «دیوانِ حزین لاهیجی» (به تصحیح: ذبیح‌الله صاحبکار، 1373)وارد است؛ نامه‌ای از حزین در شرحِ بیتی از حکیم خاقانی چاپ شده در مقاله جمشید سروشیار، مجله یغما، تهران، شماره 22، سالِ: 1348.

«سفینه»، جلد 2، شماره 1، سال: 1383 ش،  مقاله: «مناظره گُل و نرگس»، زبان: فارسی، به نثر- از: غنیمت کُنجاهی (درگذشت:1100 هجری)- مقاله‌نویس: دکتر نجم‌الرّشید

براساسِ: چاپِ سنگی، چاپ‌خانه مفتاح الاشرار بیرا (به اردو: بهیره)، ایالتِ سَرگودها.

«سفینه»، جلد 2، شماره 1، سال: 1383 ش، «اشرف‌نامه» رساله‌ای در بیت‌بازی، زبان: فارسی، به نظم- تالیف: اشرف- مقاله نویس: دکتر محمّد صابر

این مثنوی به تقلیدِ «محمودنامه» سروده شده است. «محمودنامه» محمّد محمود (زنده در 1008 هجری) منظومه‌ای بسیار معروف در شبه‌قارّه درباره بیت‌بازی.

طیّبه عبّاس، «استاد احمد منزوی- شرحِ حال و کارهایِ علمیِ وی»، پایان‌نامه کارشناسیِ ارشد، گروهِ فارسی، دانشگاهِ پنجاب، لاهور، پاکستان، 1998.

«سفینه»، شماره 3، سال: 1384 ش، «رساله بدایه الذّاکرین»، زبان: فارسی و عربی، به نثر- تالیف: امین‌الدّین محمّد بن علی بیابانی کازرونی (درگذشت: 745 هجری) – مقاله‌نویس: محمّد جواد شمس

رساله‌ای است در فضیلتِ ذکرِ «لا اله الا الله» و اهمّیتِ آن با استناد به احادیث و روایات. مولّف سخنانِ مشایخ و بزرگانِ صوفیه را زینت‌بخشِ رساله‌اش نموده است: جنید بغدادی، ابوالحسن نوری، ابوسعید خرّاز، ابوعلی دقّاق نیشابوری، ابوعبدالرّحمن سلمی، ابوسعید ابوالخیر و عبارتی از کتاب‌هایِ: «حلیه الاولیاء»؛ «رساله قشیریه»؛«مقاماتِ صوفیه»؛«مرصادالعباد»؛«مرآه الارواح»؛«مجمع‌الحقائق». این رساله براساسِ نسخه (11) 66 نجم، کتاب‌خانه مجلس (تهران) تصحیح شده است.

«سفینه»، شماره 3، سال: 1384 ش، «سوّمین مجموعه فارسی ملفوظاتِ شاه غلام علی دهلوی»، زبان: فارسی، به نثر - مقاله‌نویس: دکتر معین نظامی

شاه غلام علی دهلوی (1156-1240 هجری) وی خلیفه میرزا مظهر جانجانان  (درگذشت: 1195 هجری) بود. گردآورنده شاه روف احمد رافت مُجدّدی (1201- 1249 هجری). این ملفوظات براساسِ نسخه کتاب‌خانه دکترمعین نظامی تصحیح شده است.

شایانِ ذکر است که پیش از این، دو مجموعه فارسی از ملفوظاتِ شاه غلام علی دهلوی چاپ شده بود: «دُرّ المعارف»، گردآورنده: اه روف احمد رافت مُجدّدی که به اهتمامِ نیاز علی بریلوی در 1304 هجری/ 1887 در مطبع نادری، بریلی و بعدها در دهلی، 1927 چاپ شد.

2-«ملفوظاتِ شریفه»، گردآورنده: مولانا غلام محیی‌الدّین قصوری، به اهتمامِ محمّد اقبال مُجدّدی و با ترجمه زبانِ اردو در 1978 در لاهور به چاپ رسید.

«سفینه»، شماره 4 و 5، سال:  1384 - 1385ش، «تصحیحِ نسخه‌ خطیِ خُلدی نامه»، زبان: فارسی، به نظم- مقاله‌نویسان: دکتر نجم‌الرّشید- دکتر محمّد صابر

«خُلدی‌نامه» یا «دیوانِ خُلدی» مجموعه غزل‌هایی است که عبدالرّحمن خُلدی در قرنِ 13 هجری به تقلیدِ «محمودنامه» سروده است. براساسِ دو نسخه در کتاب‌‌خانه دانشگاهِ پَنجاب، لاهور. «محمودنامه» محمّد محمود (زنده در 1008 هجری) منظومه‌ای بسیار معروف در شبه‌قارّه درباره بیت‌بازی.

«سفینه»، شماره 4 و 5، سال:  1384 - 1385ش، «تصحیحِ مثنویِ رمز و ایما»-از: ابوالبرکات منیر، زبان: فارسی، به نظم، مقاله‌نویس: دکتر سیّد محمّد فرید

ابوالبرکات منیر لاهوری (1019- 1054 هجری). مثنویِ عرفانی که منیر آن را در 1051 هجری سروده است. براساسِ نسخه دانشگاهِ پَنجاب، لاهور.

«سفینه»، شماره 4 و 5، سال:  1384 - 1385ش، «تصحیح و مقدّمه دیوانِ عطارد»، زبان: فارسی، به نظم، مقاله‌نویس: دکتر خضر نوشاهی.

شیوک رام متخلّص به عطارد (درگذشت: 1196 هجری)، از شاعرانِ سرزمینِ سِند. براساسِ نسخه «دیوانِ سرفراز»، تاریخِ کتابت: 5 صفر 1960 هجری. اکنون در موزه حیدرآباد، ایالتِ سِند، پاکستان

«سفینه»، شماره 9، سال:  2011، مقاله:  «فرهنگِ تحفه العراقین»- از: سیّد کرم علی- زبان: فارسی، مقاله‌نویسان: دکتر محمّد ناصر- دکتر محمّد صابر

«تحفه العراقین» از آثارِ منظومِ افضل الدّین بدیل بن علی خاقانی (520- 595 هجری) است، در شرحِ سفرِ شاعر به عراقِ عجم، عراقِ عرب و مکّه معظّمه. در کتاب‌خانه مرکزیِ دانشگاهِ پَنجاب نسخه منحصر به فردی از «فرهنگِ تحفه العراقین» نوشته سیّد کرم علی در سالِ 1246 هجری است.

«سفینه»، شماره 10، سال:  2012، مقاله: تصحیحِ مثنویِ «ناله نی»، زبان: فارسی، از عمادالدّین نوّاب غازی الدّین خان نظام- مقاله‌نویسان: دکتر معین نظامی- عظمی عزیز خان

عماد‌الدّین نوّاب غازی الدّین خان نظام (درگذشت: 1215 هجری). مثنویِ «ناله  نی»به پیروی از مثنویِ معنویِ مولوی سروده شده است. موضوعِ آن عشقِ الهی و آرزویِ دیدارِ شاعر با مرشدش – خواجه فخرالدّین فخرِ جهان چشتی نظامی دهلوی (درگذشت: 1199 هجری)– است. براساسِ دست‌نویسِ فهرست‌نشده در کتاب‌خانه شخصیِ پیر سیّد محمّد اکرم شاه چشتی نظامی، خانقاهِ فاضلیّه، گرهی افغانانان، راوَل‌پَندی، پنجاب، پاکستان.

شایانِ ذکر است که درباره مولّف، این اثر منتشر شده است: «احوال و افکار و آثارِ عمادالمُلک غازی‌الدّین خان نظام»، محمّد قمرالدّین، بهاگل‌پور، ایالتِ بیهار، هندوستان، 1985.

«سفینه»، شماره 11، سالِ: 2013، مقاله: تصحیحِ «مثنوی ناهید اختر»، زبان: فارسی، تالیف: 1139 هجری، سروده شاهزاده بلند اختر - مقاله‌نویس: دکتر محمّد صابر

نسخه‌ منحصر به فرد به خطِ شکسته، در «گنجینه آذر»، کتاب‌خانه مرکزیِ دانشگاهِ پَنجاب، لاهور. شایانِ ذکر است که منشی هَرسهای و هبی بن لعل رای بن چیلی بن کیوَل رام قانون گوی  کایست، منشیِ دربارِ عالمگیرِ دوّم (1127-1173 هجری) مثنوی «تحفه العاشقین» را درباره دلباختگیِ شاهزاده بلند اختر و روشن جمال در 1159 هجری سروده است.

شاهزاده بلند اختر متخلّص به اَچّهی صاحب فرزندِ بهادر شاهِ اوّل بود. 1719-1748 حکومت می‌کرد. برادرِ کوچکِ محمّد شاه گورکانی (1114-1161 هجری/ 1702-1748) بود.

«سفینه»، شماره 12، سالِ: 2014، مقاله: تصحیحِ «بزمیه ارجمند بیگ قبول»، زبان: فارسی، به نظم- سروده ارجمند بیگ (درگذشت: 1134 هجری)، مقاله‌نویس: دکتر نجم‌الرّشید

این مثنوی، در ستایشِ نوّاب اصغر علی خان و سفره وی سروده شده است. براساسِ نسخه‌خطّی مجموعه آذر، کتاب‌خانه دانشگاهِ پنجاب، لاهور.

«سفینه»، شماره 12، سالِ: 2014، مقاله: تصحیحِ «مثنویِ قضا و قدر»، زبان: فارسی، سروده اشرف مازندرانی- مقاله‌نویسان:  هما گل- دکتر محمّد صابر

محمّد سعید معروف به اشرف مازندرانی (درگذشت: 1116هجری). «مثنویِ قضا و قدر» را در استقبال از «قضا و قدر» محمّد قلی سلیم تهرانی سروده بود. در تصحیحِ این مثنوی از چهار نسخه‌خطّی در دانشگاهِ پنجاب، لاهور و این پایان‌نامه استفاده شده است:

محمّد حسین سیّدان، «ترتیب و تصحیحِ کلّیاتِ محمّد اشرف مازندرانی با تحلیل و تجزیه شعرِ او»، استادِ راهنما: دکتر سیّد محمّد اکرم شاه، 1996. نسخه‌ اساس: نسخه مجموعه شیرانی ( به شماره 177/ 3183) دانشگاهِ مزبور است. 

 تهیه و تنظیم: لیلی عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

166 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
5897
7049
31762
74668
15230782