کد مطلب : 6465
12 آذر 1397 - 20:23
تعداد بازدید : 216 بار
اخبار » گزارش

نشست ۳۴۱ بنیاد قم‌پژوهی به موضوع «قم کانون مخطوطات اسلامی (۱)» اختصاص داشت. این نشست با حضور سیداحمد حسینی اشکوری سه‌شنبه ششم آذر ماه از ساعت ۱۹ تا ۲۰/۳۰ در موسسه آموزش عالی طلوع مهر برگزار شد.

در ابتدای جلسه حجت‌الإسلام ابوالفضل حافظیان به بیان اهمیت تبیین جایگاه قم از لحاظ تراث‌پژوهی به‌خصوص در 50 سال اخیر پرداخته و گفتند: کارنامه تراث‌پژوهی در پنجاه سال اخیر نشان می‌دهد که قم در این مدت یکی از مهم‌ترین کانون‌های نسخه‌پژوهی بوده و وجود کتابخانه‌های بزرگ ملی و فرا ملی در قم و نسخه‌های نفیس فراوانی که در گنجینه‌های مخطوطات این کتابخانه‌ها وجود دارد و از سوی دیگر نسخه‌هایی که از اقصا نقاط ایران به سوی قم می‌آید یا توسط مالکان نسخه‌های خطی به کتابخانه‌ها وقف یا خریداری می‌شود، باعث افزایش روزانۀ داشته‌های کتابخانه‌های بزرگ قم شده است. 

از طرف دیگر در این مدت فهرست‌نگاری نسخه‌های خطی در قم از رونق بسیار خوبی برخوردار بوده و حتی فهرست‌نگاران مقیم قم با طی مسافت‌ها و تحمل سختی‌ها و مرارت‌ها برای فهرست نسخه‌های خطی به شهرها و حتی به کشورهای دیگر رفتند و به برکت فهرست‌نگاری فهرست‌نگاران قم اغلب نسخه‌های خطی اسلامی ما شناسایی و معرفی شده و در مسیر تصحیح و تحقیق و نشر قرار گرفته است.

ایشان در ادامه به معرفی استاد سید‌احمد حسینی اشکوری پرداخته و گفتند: استاد اشکوری از جوانی با میراث اسلامی عهد مروت بست و تا امروز که دوران کهن‌سالی را طی می‌کند در عهد و پیمان خود باقی مانده است. از امتیازات استاد اشکوری نظم و سلیقه و به اتمام رساندن کارهایی که به آن وارد شده‌اند می‌باشد. به عنوان مثال استاد فیشی را که بیست سال پیش نوشته همین امروز هم قابل استفاده است و وقتی به منزل یا دفتر کار ایشان می‌روید روی میز ایشان یک کاغذ سرگردان هم پیدا نمی‌کنید و این‌ها واقعا برای جوان‌ترها درس است. 

ایشان در زمینه‌های مختلف مربوط به تراث اسلامی زحمت کشیده‌اند و یک عمر به فهرست نگاری پرداخته و بیش از هشتاد جلد فهرست نسخه‌های خطی منتشر کرده‌اند؛ یعنی در شناسایی بیش از بیست هزار نسخۀ خطی عالم اسلام نقش درجۀ یک را داشته‌اند و علاوه بر آن در تصحیح متون هم کار کرده و منابع و متون خوبی را تصحیح کرده‌اند. 

از دیگر ویژگی‌های علمی استاد تراجم‌نگاری است. ایشان به تراجم‌نگاری از یک دید جدیدی نگاه کردند و با استناد به نسخه‌های خطی، اسامی علما و دانشمندانی را که تا کنون اسم‌شان در کتاب‌های معروف مانند اعیان الشیعه، طبقات اعلام الشیعه، ریحانة الأدب و ... نیامده بود را در کتابی به نام "تراجم الرجال" چاپ و شرح حال بیش از چهار هزار تن از علمای شیعه همراه با نمونه خط آن را در آن ذکر نمودند.

در ادامه جلسه استاد اشکوری به ذکر نکات و خاطراتی از بیش از شصت سال فعالیت خود در زمینۀ تراث‌پژوهی پرداخته و گفتند: هنگامی که از عراق به ایران آمدم در شب‌های اول محضر مراجع ثلاثۀ آن وقت یعنی حضرات آیات عظام گلپایگانی، شریعتمداری و مرعشی نجفی را درک نمودم و هر کدام برای همکاری در تشکیلاتی که داشتند از من دعوت کرده تا من هم از همکاران آن‌ها باشم و در نهایت بنده به اعتبار این‌که از قدیم به مرحوم مرعشی علاقۀ خاصی داشتم و ایشان علاقۀ خاصی به میراث اسلامی داشت قول همکاری دادم. در آن و قت در کتابخانۀ بزرگ ایشان به کار فهرست‌نگاری مشغول شدم. البته در آن زمان فهرست‌نگاری مشکلات عجیب و غریبی داشت که شاید یک مقدارش برای آقایان باور کردنی نباشد. در آن زمان از حیث امکانات بسیار فقیر بودیم و می‌بایست برای هر فرم فهرست‌نویسی که در آن هشت صفحه بود، دو یا سه مرتبه در روز به چاپخانه می‌رفتیم و با حروف‌چین صحبت‌ها داشتیم. با وجود این مشکلات الحمد الله در بیست و پنج شش سالی که با آن مرکز همکاری داشتم موفق به چاپ ۲۷ جلد فهرست، دو جلد فهرست راهنما و شش جلد فهرست عربی و حدود پنجاه جلد کتاب‌های میراثی شدم.

ایشان در ادامه  خاطر نشان کردند در فهرست‌هایی که در ایران و مخصوصاً در قم انجام شده یک روش خاصی نبوده و فهرست‌ها به گونه‌های مختلفی تنظیم شده است. در فهرست‌نویسی بنای من این بود که در نوشته‌ها صحبت و حاشیۀ کم داشته باشم و تا بتوانم مطلب را برسانم؛ چون وقتی شخصی که به فهرست یا هر کتاب دیگر مراجعه می‌کند، وقتش عزیز است و می‌بایست با کوتاه‌ترین وقت بیشترین ثمره را به طرف مقابل ارائه داد.

ایشان با اشاره به این‌که در قم نسخه‌های فراوانی وجود دارد به ذکر مشکلات کتابخانه‌ها پرداخته، گفتند: در کتابخانه‌های قم سرعت در فهرست‌نگاری یا اصلاً نیست یا این‌که خیلی کم است و اگر بخواهیم در سطح جهانی خدمت کنیم می‌بایست سرعت عمل داشته باشیم. فهرست‌نگاری پایۀ میراث و فرهنگ اسلامی است و اگر این پایه‌ها به طور مرتب تنظیم نشود و سرعت در عمل نباشد، از حیث فرهنگی عقب می‌افتیم.

وی در ادامه به لزوم فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی عربی پرداخته و گفتند: بایستی علاوه بر فهرست نسخه‌های فارسی، همت خاصی به فهرست‌های عربی هر کتابخانه‌ای داشته باشیم تا بتوانیم با زبان جهانی اسلام که زبان عربی است فرهنگ خودمان را نشر بدهیم و میراث خود را به جهانیان معرفی کنیم و الا کار ما ناقص خواهد بود. به عنوان مثال بنده نسخه‌های خطی عربی‌ای در ایران سراغ دارم که در کشورهای عربی اطلاعی از آنها ندارند و این به دلیل کوتاهی در فهرست‌نویسی نسخ عربی در ایران است.

استاد در ادامه به تاریخچه و اهداف تأسیس مرکز احیای میراث اسلامی پرداخته و گفتند:  در سال ۱۳۷۴ کنگره‌ای در آستان قدس رضوی با عنوان "کنگره کتاب و کتابخانه در فرهنگ و تمدن اسلامی" در مشهد برگزار شد. بنده صحبت خیلی کوتاهی در باره با مشکلات کتابخانه‌ها و محققین و چگونگی برطرف کردن آنها داشتم که در آن مسائلی را مطرح نمودم که یکی از آنها این بود که باید مرکزی تأسیس شود تا نسخه‌ها را از اطراف جمع نماید و به طور خیلی سهل و آسان در اختیار محققان بگذارد. بعد از آن جلسه آقای سیدجواد شهرستانی و مرحوم آقا عزیز طباطبایی پیشنهاد دادند که شما این مرکز را تأسیس نمایید و پس مدتی قبول نموده و شروع به کار کردیم. از همان اول کار شروع به عکس‌برداری از نسخه‌های خطی کتابخانه‌های شخصی و نیمه شخصی کردیم. تا کنون موفق به عکس‌برداری از حدود ۲۵۰۰۰۰ نسخه خطی از کتابخانه‌های شهرها و کشورهای مختلف - اعم از عربی و اروپایی - شده ایم.

استاد در ادامه گفتند: نگاه مهمی که ما در مرکز داریم این است که باید با سرعت پاسخگوی درخواست‌ها باشیم و نسخه را در کم‌ترین زمان ممکن به دست مراجعه کننده برسانیم. به همین منظور در این مرکز مسائل دست و پا گیر و کاغذ بازی را حذف و نسخه‌ها را با این‌که بعضاً مبالغ زیادی برای آن هزینه کرده‌ایم به‌سرعت و با هزینۀ اندک در اختیار مخاطب قرار می‌دهیم.  

استاد در پایان به فعالیت‌های جنبی مرکز اشاره نموده، گفتند: از فعالیت‌های جنبی این مرکز احداث موزۀ نوشت افزارهای قدیمی و جمع‌آوری حدود دوازده هزار نسخه خطی است که برخی از آنها نادر و برخی منحصر به فرد است.

تهیه و تنظیم: مجید داداش‌نژاد

نقل از کانال بنیاد قم پژوهی

 

 

 

کد امنیتی
تازه کردن