کد مطلب : 6791
05 خرداد 1398 - 08:26
تعداد بازدید : 120 بار
اخبار » گزارش

علی ابراهیم خان (1145-1208 هجری) در دستگاهِ انگلیسی‌ها دارایِ رتبه بالایی بود. وی تذکره‌نویس و شاعرِ معروفی بود. «گلزارِ ابراهیم» تذکره‌ شعرایِ اردو است که در 1780م تالیف شد. «خلاصة الکلام» تذکره مثنوی‌سرایان است. او دادستانِ عالیِ شهرِ بنارس بود. بنابر اسنادی او استاندارِ بنارس هم بوده است. علی ابراهیم خان در بنارس درگذشت و طبقِ وصیتش در کنارِ قبرِ شیخ علی حزین دفن شد.

این مقاله درباره نسخه‌خطّیِ «وقایعِ جنگِ مرهَته» است که  در سالِ 1201 هجری/ 1782 هجری نوشته شده است و  یک منبعِ مهمِ تاریخی به شمار می‌رود. اهمیّتِ این کتاب از اینجا معلوم می‌شود که هنری الیوت در کتابش: «The History of India As Told By Its Own Historian » [1] با کمی خلاصه آن را  در جلدِ هشتم کتابش آورده بود. میجر فلر آن را به انگلیسی ترجمه کرده بود.

یک‌نفر که در جنگِ پانی‌پَت شرکت داشت، وقایعِ چشم‌دید را یادداشت کرده بود. بر مبنایِ آن، علی ابراهیم خان این وقایع را به فارسی نوشته بود. هنری الیوت از عبارتِ ترقیمه به این نتیجه رسیده است که ملّابخش از ابتدا تا آخرِ تاریخِ ابراهیم خان را در 1201 هجری/1786م در شهرِ بَنارَس کتابت کرده است. نسخه‌خطّی در ابعاد 4 ً × ً6 است. 9 سطری و در 219 صفحه است. البتّه این کتاب، دارایِ نام‌هایِ مختلف است و یکی از آن‌ نام‌ها: «احوالِ جنگِ مَرهَته». به دستورِ لُرد کارنواس خلاصه‌ای از آنِ در سالِ 1184 هجری تهیه شد به نامِ: «وقایعِ جنگِ احمد شاه ابدالی باوسواہیں راؤ پسر بالاجی راؤ باجی راؤ و پیشوا راؤ عرف بهاؤ». در سالِ 1794م مهدی طباطبایی آن را به اردو برگرداند که به نامِ «تاریخِ مَرهَته و شاه ابدالی» در سالِ 1794 از مطبعِ احمدی در شهرِ لَکنو منشر شد و یکی از قدیمی‌ترین کتاب‌هایِ چاپی به زبانِ اردو به شمار می‌رود. (اردو کی اولین مطبوعه کتاب،دکتر معین الدّین عقیل، مجله «کتاب‌نما»، دهلی، مارس 1990) دکتر گیندا سینگ در کتابش: Ahmad Shah Durrani: Father of modern Afghanistan  آن را «تاریخِ جانکو بهاؤ» نوشته است.

خانم دکتر شایسته خان هم در کتابش:

 A biography of Ali Ibrahim Khan (circa 1740-1793): Mughal noble in the administrative service of the British East India Company

آن را «تاریخِ مَرهَته» نوشته است و به نسخه‌خطّیِ موجود در «کتاب‌خانه شرقی و عمومیِ خدابخش» (شهرِ پَتنا، هندوستان) هم اشاره کرده است.

من نسخه‌خطّیِ «وقایعِ جنگِ مَرهته» و «احوالِ جنگِ مَرهته» را دیده‌ام. با صرف‌نظرِ از این اختلاف، این نسخه‌خطّی سرورق ندارد. صحّاف یا مالکِ نسخه‌خطّی، در صفحه ابتدایی به خطِ بدی مالکِ واقعات را ابدالی نوشته است.

این نسخه‌خطّی شاملِ 112 صفحه در اندازه معمولیِ کتابی است.. هر صفحه دارایِ 11 سطر و بینِ آنها فاصله مناسبی است. به خطِ نستعلیق، بسیار خوش‌خط و خوانا نوشته شده است. عنوان‌ها با روشنایی سرخ نوشته شده‌اند. مانندِ: «ذکرِ اصل و نسل مرهته»؛«ذکرِشیواجی»؛«ذکرِ ساهوراجا»؛«ذکرِ بالاجی»؛«ذکرِ شاه ابدالی»؛ «آغازِ محاربه فوجِ مرهته با شاه دُرّانی» و آخرین عنوان: «شاه عالم پادشاه دام ملکه». [2] برخی از واژگان هم با روشناییِ سرخ نشان داده شده‌اند. هر صفحه کرم‌خورده است. امّا همه عبارت‌هایی صفحه قابلِ خواندن هستند.

در ابتدا پس از حمد و صلوه، عبارتی در تعریفِ چارلز ارل کارنوالس [3] آمده است. در اوراقیِ پایانیِ نسخه‌خطّی هم عبارتی در تعریف و تحسینِ شاه عالم بادشاه دام مُلکه و سپس ده بیت شعر آمده است.

در این نسخه‌خطّی، شعرهایِ فارسی به کار رفته است. در پایانِ نسخه‌خطّی، دو بیتِ دعاییه برایِ پادشاهِ انگلیس نوشته شده است. پس از دو بیت، ترقیمه آمده است: «الحمدلله و شکرالله که این فهرست مجموعه خرّم و هوشیاری و ... پنداری بسال هزار و دو صد و یک هجری در صورت ارتسام پذیرفت امید که پسند طبع پسندیدگان و مقبول خاطر پیر و جوان گردد. بشب نهم رجب المرجب 1238هجری نبوی یازدهم ماه اپریل 1823 عیسوی در بلده بنارس صورت اتمام یافت».

البته این‌جا دو ترقیمه است. یک ترقیمه در 1201 هجری نوشته شده است که این نسخه‌خطّی از آن نقل شده است و در 1238 هجری در شهرِ بنارس تهیه شده بود. نامِ نقل کنندگان نیامده است. تاریخِ اصلی 1201 هجری می‌باشد که پس از آن، خطاطی آن را نقل و کتابت کرده است. نامِ کاتب نیامده است. نامِ اولین کاتب – ملّا بخش- هم نیامده است. نسخه‌خطّی به رنگِ کاغذِ بادامی است. روشنایی سیاه با خوش‌سلیقگی استفاده شده است. در کتابت، فرق بین «ک»  و «گ» دیده نمی‌شود. برخی از واژگان نقطه‌گذاری نشده‌اند. بینِ «یایِ معروف»و «یایِ مجهول» هم فرقی نیست.

-----------------------------------------------------------------------

پی‌نوشت از مترجمِ مقاله:

[1] Henry Miers Elliot(1808-1853) مهم‌ترین اثرش: The History of India, as Told by Its Own Historians که در هشت جلد بین سال‌هایِ 1867-1877در لندن چاپ شد.

[2] در فارسیِ شبه‌قارّه «بادشاه» رایج است.

[3] Charles Earl Cornwallis(1738-1805).

 

برگرفته از مقاله به زبانِ اردو: «نسخه‌خطّیِ مهمی از تاریخِ ابراهیمی»، مقاله‌نویس: پروفسور عبدالحق، ماه‌نامه «ایوانِ اردو»، دهلی‌نو، ژانویه 2018، صفحات: 5 تا 7.

تلخیص، ترجمه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

 

لینکِ خبر:

https://urduacademydelhi.com/Aiwan-e-Urdu%20January-2018.htm

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

46 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
21
1079
4018
35986
15825056