کد مطلب : 3961
12 مرداد 1395 - 14:37
تعداد بازدید : 3045 بار
اخبار » مقالات

مقدمـه

در میان فهارس نسخه های خطی منتشر شده در ایران، فهرست کتابخانۀ بزرگ آیت الله العظمی مرعشی نجفی به نحو منظم در انتهای هر کدام از مجلدات فهارس خود، تصاویری منتخب از برخی نسخه های معرفی شده در هر مجلد ارایه کرده است. خصلت اخیر این امکان را در اختیار ما قرار می دهد که در مواردی بدون مراجعه به خود نسخه بتوانیم اطلاعاتی دربارۀ نسخه های معرفی شده بدست آوریم. نوشتار حاضر بر پایۀ تصاویر ارایه شده از برخی نسخه‌های  خطی عموما در کتابخانۀ آیت الله مرعشی، اطلاعاتی در خصوص یکی از مراکز مهم علمی شیعه در قرون هشتم تا یازدهم هجری در شهر حله به نام مدرسۀ زینیه را مورد بحث قرار داده است.

***

از مراکز علمی مهم شیعه در قرون هفتم و هشتم هجری، شهر حله است اما به دلیل نبود اثری تاریخنگاری در خصوص تاریخ حله، اطلاعات ما دربارۀ مراکز علمی و عالمان شهر حله علیرغم اطلاعات دربارۀ برخی خاندان های علمی شیعه چندان نیست.[1] از مراکز مهم علمی شیعه در شهر حله، مکانی است به نام مدرسۀ زینیه که با عنوان های مدرسۀ شریفه در کنار مقامی به نام مقام صاحب الزمان بسیار پرآوازه بوده است. با این حال عمده اطلاع ما دربارۀ مدرسۀ مذکور و حیات علمی آن مرهون نسخه های خطی کتابت شده در این مدرسه است، با این حال چند مشکل وجود دارد؛ نخست نام مدرسه زینیه به صورت زینبیه گاه دینیه قرائت شده که جملگی تصحیف همان زینیه است. نکتۀ مهمتر بی توجهی فهرست نگاران در ذکر نام مدرسۀ اخیر هنگام فهرست نویسی است و از این رو برای بدست آوردن اطلاعات دربارۀ مدرسۀ زینیه شهر حله در موارد متعددی باید به سراغ خود نسخه ها رفت.[2]

 در حقیقت قرائت نام‌ها و تصحیف های که هنگام فهرست نویسی رخ می دهد از دشواری بسیار عام در فهرست نویسی نسخه ها می باشد. در کتابخانۀ آستان قدس رضوی نسخه ای از کتاب التیسیر ابوعمر دانی به شـمارۀ 3034 موجود است که شخصی به نام صالح بن فلاح الحمیدانی در سال 914 کتابت کرده است. شخص اخیر فردی شناخته شده است و نام او در ضمن کتاب طبقات اعلام الشیعة: احیاء الداثر من القرن العاشر، ص 107 نیز آمده است. متأسفانه نام او توسط فهرست نگار محترم به صورت صالح بن فالح حمیدانی قرائت شده است. خوشبختانه تصویر انجامۀ کتاب در بخش تصاویر آمده است. حمیدانی در انجامۀ کتاب در خصوص زمان کتابت نسخه نوشته است:

 «و الحمد لله وحده و صلی الله علی سیدنا محمد النبی و آله و سلم تسلیماً کثیراً الی یوم الدین، وافق الفراغ من نسخه هذا الکتاب المبارک مفتتح جمادی الاولی علی ید العبد الفقیر الی الله الغنی صالح بن فلاح الحمیدانی عفا الله عنه و عن والدیه و عن من قراه و ترحم علیهم و علیه و علی المؤمنین و المؤمنات الاحیاء منهم و الاموات حرره العبد المذکور فی سنة 914».

حمیدانی اندکی بعد کتاب التيسیر را نزد عز الدین حسین بن محمد الاسترابادی خوانده و اجازۀ روایت کتاب از او دریافت کرده است که متن آن در ذیل انجامه کتاب چنین آمده است:

«انها و درس هذا الکتاب مولا العالم الفاضل الشیخ صالح بن فلاح الحمیدانی من اوله الی آخره قراءة مرضیة و سأل عن مشکلاته ما یدل علی جودة فهمه و ضبطه و اجبنا بما تقتضیه المقام و کان ذلک فی مجالس معدودة آخره ضاحی النهار یوم الاحد من سابع عشرین ربیع الثانی سنة 915 کتب الفقیر الی الله الغنی عز الدین حسین بن محمد الاسترابادی حامداً مصلیاً».

در اجازۀ اخیر به صورتی کاملا واضح نام کاتب صالح بن فلاح ذکر شده است. حمیدانی همچنین نسخه ای از کتاب کشف الاسرار ابویحیی بن محمد بن محمود بن محمد قاری شیرازی از قاریان شافعی ساکن شیراز که قاری قرآن در رباط ابوعبدالله بن خفیف شیرازی بوده را کتابت کرده که در همان کتابخانۀ آستان قدس رضوی به شـمارۀ 3061 موجود است. حمیدانی پس از کتاب کشف الاسرار چند اثر دیگر  هم کتابت کرده که در فهرست نسخه‌های خطی آستان قدس توصیف آنها آمده است (بنگرید به: محمد وفادار مرادی، فهرست کتب خطی کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد آستان قدس رضوی (مشهد، 1384ش)، ج 23، ص 138-140). نسخه از جمله موقوفات ابن خاتون بر آستان قدس رضوی است و از خوش اقبالی تصویری از انجامۀ کشف الاسرار در بخش تصاویر آمده است. نکتۀ مهم محل کتابت نسخۀ اخیر است: مدرسۀ زینیۀ در شهر حله، مدرسه ای کهن در حله و در کنار مقام صاحب الزمان. متأسفانه نام مدرسه توسط فهرست نگار محترم به صورت دینیه خوانده شده است. انجامۀ نسخۀ کشف الاسرار چنین است:

 «و الحمد لله وحده و صلی الله علی سیدنا محمد و آله و سلم فرغ من نساختها یوم ثانی عشر شهر صفر ختم بالخیر و الظفر علی ید العبد الفقیر الی الله الغنی صالح بن فلاح الحمیدانی عفا الله عنه و عن والدیه و عن من قراه و ترحم علیهم و علیه و علی المؤمنین و المؤمنات و المسلمین و المسلمات حررت هذه الاوراق بالحلة السیفیة بالمدرسة الزینیة حرسها الله من کل سوء بمحمد و آله الطاهرین فی سنة 914».

تاریخ اخیر اشاره ای به وجود مدرسۀ زینیة در آغاز قرن دهم هجری است و اطلاع جالب توجهی است. متأسفانه نام مدرسۀ زینیه در منابع به صورت های مختلفی تصحیف شده است. نسخه های متعددی خاصه که در قرن نهم در مدرسۀ زینیه کتابت شده، در کتابخانه های مختلف کشور موجود است از جمله نسخه ای از کتاب قواعد الاحکام علامه حلی که توسط احمد بن محمد شریف دیلمی در روز شنبه هشتم رجب 855 کتابت شده و از قضا در فهرست توسط مرحوم عبدالحسین حائری به درستی مکان کتابت مدرسۀ زینیه شهر حله معرفی شده و در نسخه نیز به وضوح همین نام را می توان خواند (بنگرید به: فهرست کتابخانۀ مجلس شورای ملی (تهران، 1347ش)، ج 10، بخش اول، ص 166).

نسخه ای از کتاب الانوار الجلالیة فاضل مقداد در ضمن مجموعۀ شـمارۀ 8047 در کتابخانۀ آیت الله مرعشی موجود است که توسط حسان بن عطیه بن صفر در مدرسۀ زینیه کتابت شده است. در انجامۀ نسخۀ اخیر آمده است: «..و کتب بالمدرسة الزینیة بالحلة السیفیة حفظها الله من کل آفة و بلیة و غفر الله لمن کتبه و لوالدیه و للمؤمنین و للمؤمنات و لمن دعا لهم بالمغفرة آمین رب العالمین و مشقه حسان ابن عطیة ابن صفر غفر الله له و لوالدیه و لمن دعا لهم آمین رب العالمین». در حاشیه نیز به مقابله و تصحیح نسخه اشاره شده است (بلغ قبالاً و تصحیحاً بحسب الجهد و الطاقة و الحمد لله واولاً و آخراً). در آخر نسخۀ کشف الفوائد فی شرح قواعد العقائد تاریخ کتابت نسخه سال 902 آمده است (و کان الفراغ منه آخر نهار السبت ثانی یوم من جمادی الاخر سنة اثنین و تسعمائة هجریة علی مشرفها افضل ..). بنگرید به: فهرست کتابهای خطی کتابخانۀ آیت الله مرعشی، ج 21، ص 52-53.

در کتابخانۀ دانشکدۀ الهیات دانشگاه تهران، نسخه ای از کتاب الدروس الشرعیة شهید اول به شـمارۀ 163چ موجود است که حسین بن محمد بن حسن جویانی عاملی در روز یازدهم ذی الحجۀ 798 در مدرسۀ حله مجاور مقام صاحب الزمان برای عز الدین حسن بن الجویانی – در نسبت به روستای جویا در جبل عامل- از روی نسخۀ پدرش محمد کتابت کرده است. در انجامه نسخه، کاتب نوشته است: «و وافق الفراغ من کتابته قبل الزوال یوم السبت احد عشر مضین من شهر ذی الحجة الحرام خاتمة ثمان و تسعین و سبعمائة بمدرسة الحلة المجاورة بحرم مولانا و سیدنا و امام عصرنا محمد بن الحسن صاحب الزمان صلی الله علیه و علی آبائه الطاهرین علی ید العبد الضعیف عملاً الجسیم املاً الکثیر زللاً حسین بن محمد بن الحسن الجویانی العاملی عفا الله عنه و عن والدیه و عن المؤمنین و المؤمنات آمین رب العالمین و الحمد لله وحده. برسم الشیخ الصالح العابد الفقیه العلامة عز الملة و الحق و الدین حسن بن الجویان ادام الله ایامه و لیالیه و بلغه الله امانیه بحق محمد و نبیه انه بالاجابة جدیر و هو علی کل شیء قدیر آمین رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و سلم کثیراً». کاتب از مقام صاحب الزمان شهر حله به حرم تعبیر کرده که البته خود جالب توجه است و همین مطلب باعث شده تا فهرست نگار محترم تصور کند مراد از مدرسۀ حله مکانی در سامرا است (بنگرید به: سید محمد باقر حجتی، فهرست نسخه های خطی کتابخانۀ دانشکده الهیات و معارف اسلامی (تهران: دانشگاه تهران، 1345ش)، ص 550، 1122-1123 که در صفحات اخیر تصویر های از آغاز و انجام نسخه آمده است.

نسخه ای از کتاب الدروس الشرعیة به شـمارۀ 3967 در کتابخانۀ آیت الله مرعشی موجود است که آن نیز در مدرسۀ زینیه در کنار مقام صاحب الزمان حله کتابت شده جز آنکه نام مدرسه در نسخۀ اخیر به صورت مدرسۀ شریفه آمده است. اهمیت اطلاعات آمده در انجامۀ اخیر سوای اشاره به نام مدرسۀ زینیه، در نشان دادن ارتباط عالمان عاملی با عراق در قرن هشتم است. به واقع حله در قرن هشتم و نهم مرکزیت علمی مهمی داشته و عالمان شیعه از مراکز مختلف حتی اوال بحرین برای علم اندوزی به آنجا سفر می کرده اند.

از قضا نسخه ای دیگر از کتاب الدروس الشرعیة به شـمارۀ 3967 در کتابخانۀ آیت الله مرعشی موجود است که ثابت بن ابراهیم اوالی آن را در حله و در مدرسۀ زینیه که از آن به مدرسۀ شریفه یاد کرده، در روز دوشنبه 28 ربیع الاول 820 کتابت کرده است (وافق الفراغ من تسوید بیاضه ظهر یوم الاثنین یوم الثامن و العشرین من شهر ربیع الآخر سنة عشرین و ثمانمائة علی ید العبد الفقیر الی رحمة ربه و غفرانه ...ثابت بن ابراهیم الاولی محتداً و الاحسایی مولداً تجاوز الله عن سیئاتی و اصلح شانه للدنیا و الآخرة بمحمد و آله و ذلک بارض العراق بالحلة بالمدرسة الشریفة و الحمد لله رب العالمین و صلعم ...).

حسین بن محمد بن حسن جویانی عاملی نسخه ای از کتاب مهذب البارع ابن فهد را کتابت کرده که اکنون مجلد اول آن به شـمارۀ 6736 در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران موجود است و تاریخ فراغت از کتاب جزء اول روز یکشنبه 21 شعبان 812 در کنار مدرسۀ زینیه در کنار مقام صاحب الزمان شهر حله ذکر شده است. در پایان جزء اول سه انهاء قرائت در اشاره به سه بار خواندن متن نزد ابن فهد حلی ظاهرا توسط کاتب آمده است (انهاه ایده الله تعالی قراءة و بحثاً و فهماً و استشراحاً فی مجالس متعددة آخرها ثالث شهر ربیع الاول من سنة خمس عشرة و ثمانمائة هجریة و کتب اضعف العباد احمد بن محمد بن فهد مصنف الکتاب و الحمد لله وحده و صلی الله علی نبینا محمد و آله؛ انهاه ادام الله تعالی فضله مرة ثانیة فی مجالس متعددة آخرها من عشر شهر محرم الحرام افتتاح سنة ستة عشرة و ثمانمائة هجریة و کتب اضعف العباد احمد بن محمد بن فهد مؤلف الکتاب و الحمد لله وحده و صلی الله علی سیدنا محمد النبی و آله و سلم تسلمیا؛ انهاه ادام الله فضله مرة ثالثة فی مجالس متعددة آخرها رابع عشر جمادی الاولی من سنة ست عشرة و ثمانمائة و کتب احمد بن فهد جامع الکتاب و الحمد لله وحده و صلی الله علی سیدنا محمد و اله وسلم تسلمیاً کثیراً). به احتمال بسیار جُویانی از شاگردان ابن فهد باید باشد. مرحوم دانش پژوه نام مدرسۀ زینیه را زیبنبه و شهرت جویانی را جزینانی ذکر کرده است. بنگرید به: محمد تقی دانش پژوه، فهرست نسخه های خطی کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران (تهران: دانشگاه تهران، 1357ش)، ج 16، ص 347-348.

دربارۀ جویانی دانسته است که آثار دیگری را نیز کتابت کرده از جمله نسخۀ شـمارۀ 506 المختصر النافع کتابخانۀ آیت الله مرعشی (...فرغ من تنمیقه اضعف عباد الله و احوجهم الی رحمة ربه حسین بن محمد بن الحسن الجُوَیانی فی اصیل نهار ...الرابع و العشرین من شهر ذی الحجة الحرام خاتمة سنة سبعة و ثمانین و سبعمائة غفر الله له و لوالدیه بحق محمد و ولدیه). وی نسخۀ اخیر را نزد شخصی به نام محمد بن سلیمان بن الحاج خوانده و وی انهاء قرائت نسخه در حاشیۀ انجامه برای جویانی نوشته است.

همچنین مجموعۀ 10831 کتابخانۀ مرعشی مشتمل بر ترجمة الفصول النصیریة؛ الأنوار الجلالیة للفصول النصیریة و نهج السداد الی شرح واجب الاعتقاد که توسط سالم بن سلامة بن محمد اللزیراوی در سال 894 در مدرسۀ زینیه کتابت شده، دیگری مجموعه ای است که کاتب به کتابت نسخه در مدرسۀ مذکور تصریح کرده و در پایان الفصول النصیریة نوشته است: «فرغ من نساخته العبد الفقیر الی الغنی سالم ابن سلامة ابن محمد اللزیزاوی یوم الاحد ...شهر شوال سنة اربعة و تسعین و ثمانمائة هلالیة محمدیة و کانت تمامه فی المدرسة المبارکة مجاور مقام صاحب الزمان و الحمد لله رب العالمین و ...» و در پایان الانوار الجلالیة «... وافق الفراق منه یوم الجمعة رابع و عشرین شعبان ختم بالعفو و الغفران علی ید احوج عباد الله الی الرحمة و الرضوان العبد الفقیر الی الغنی سالم ابن سلامة اللزیزاوی سنة اربعة و تسعین و ثمان مائة و کتبه و هو فی المدرسة الزینیة بالحلة السیفیة مجاور صاحب الزمان ...». فهرست نگار محترم به نام مدرسۀ زینیه در ضمن معرفی نسخه اشاره کرده است. بنگرید به: سید احمد حسینی، فهرست نسخه های خطی کتابخانۀ عمومی حضرت آیة الله العظمی مرعشی نجفی قدس سره الشریف، ج 27، ص 251.

نسخه ای نیز از کتاب نهایة السؤل به شـمارۀ 10601 در کتابخانۀ آیت الله مرعشی موجود است که در سال 840 در مدرسۀ زینیۀ حله توسط فخر الدین بن نظام الدین حسینی برای استفادۀ شخصی کتابت شده است (..قد وقع الفراغ فی شهر رمضان المبارک سنة اربعین و ثمانمائة هجریة بالمدرسة الزینیة بالحلة السیفیة حماها الله من البلیة کتبه لنفسه فخر الدین بن نظام الدین الحسینی عفا الله عنه بفضله و کرمه بحق محمد و آله خیر آل).

مرحوم حسین علی محفوظ در ضمن معرفی نسخه های خطی کتابخانۀ مرحوم فخر الدین نصیری از نسخه عدة الداعی و نجاح الساعی ابن فهد حلی سخن گفته که در مدرسۀ زینیۀ حله به سال 813 کتابت شده است (حسین علی محفوظ، «المخطوطات العربیة فی العالم: نفائس المخطوطات العربیة فی ایران»، معهد المخطوطات العربیة، المجلد الثالث، شوال 1376، الجزء الاول، ص 52). نسخۀ اخیر اکنون به شـمارۀ 1879 در کتابخانۀ دانشگاه تهران موجود است و مشتمل بر عدة الداعی و آداب الداعی که تلخیصی از همان عدة الداعی است و کتابت نسخه در روز سه شنبه چهارم ذی القعده 813 در مدرسۀ زینیه – که مرحوم دانش پژوه به خطا آن را دینیه خوانده- در حله سیفیه به پایان رسیده است.[3]

اطلاعات پراکنده ای در خصوص مدرسۀ زینیه که به مدرسۀ صاحب الزمان نیز مشهور بوده در دست است از جمله نکات جالب توجه مطلبی است که خضر بن محمد بن علی حبلرودی رازی در کتاب التوضیح الأنور خود آورده است. او اشاره کرده که در سال 839 به قصد زیارت اربعین در راه خود به شهر حله رسیده و در آنجا در مدرسۀ زینیه با گروهی از عالمان امامی دیدار کرده که یکی از آنها به نام محمد بن محمد بن بقیع که از بزرگان عالمان بوده، به وی نسخه ای از کتاب المعارضة یوسف واسطی اعور را نشان داده و حبلرودی را به نگارش پاسخ به آن کتاب تشویق کرده است. عبارت اخیر که تقریبا در میانۀ قرن نهم می باشد به صراحت از نشاط علمی مدرسۀ زینیه حله و حضور عالمان شیعه در آن حکایت دارد (بنگرید به: خضر بن محمد رازی حبلرودی، التوضیح الأنور بالحجج الواردة لدفع شبه الأعور، تحقیق سید مهدی رجایی (قم، 1424/1382ش)، ص 14).[4]

توجه به مباحث نسخه شناسی و کتاب شناسی سوای اهمیت خود، خاصه به دلیل برخی تذکرات و مطالبی که در صفحه عنوان و انجامۀ نسخه ذکر می شود، حاوی نکات مهمی تاریخی است که عموما در منابع متداول چون تواریخ و کتابهای تراجم نگاری عموما ذکری از آنها نیست و جنبه ای پنهان از مشارکت شیعیان در تمدن اسلامی و سهم آنها در بارور کردن فرهنگ اسلامی را نشان می دهد و دستکم برای تکمیل گاه اطلاعات حتی موجود در خصوص برخی از افراد و شخصیت های برجسته نیز می تواند کمک فراوانی کند. به عنوان مثال شیخ بهایی در اواخر عمر شریف خود، کتابخانۀ خود را وقف بر طلاب امامیه کرده و تولیت آن را به برادرزاده‌اش حسین بن عبدالصمد بن عبدالصمد بن حسین حارثی همدانی داده است. وی سجعی تهیه کرده و آن را بر تمام نسخه های آثارش زده که عبارت آن سجع چنین است: «هذا مما وقفه العبد بهاء الدین محمد علی الطلبة الامامیة بتولیة ابن اخيه سـمی ابیه، حسین بن عبدالصمد ثم الاتقی من بنیه و ببنیهم و لو کان ابعد 1030». سجع اخیر بر روی شـماری از نسخه های خطی موجود است که به راحتی می تواند تعلق آنها به کتابخانۀ شیخ بهایی را نشان دهد از جمله نسخۀ شـمارۀ 469 از اختیارات مظفری قطب شیرازی در کتابخانۀ دانشگاه تهران که تصویری از سجع شیخ بهایی را نیز در فهرست کتابخانۀ اهدائی آقای سید محمد مشکوة به کتابخانۀ دانشگاه تهران (تهران: دانشگاه تهران، 1335ش)، ج 6، ص 2527 نیز آمده است. کتابخانۀ شیخ بهایی مشتمل بر بخشی از کتابهای پدرش نیز بوده است از جمله نسخۀ 211 کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی مشتمل بر اشکال التأسیس سـمرقندی و شرح اشکال التأسیس از قاضی‌زاده رومی که حسین بن عبدالصمد حارثی خود در روز دوشنبه نوزدهم جمادی الثانی 943 در قاهره هنگامی که با شهید ثانی به آنجا سفر کرده، از کتابت رسالۀ دوم فراغت حاصل کرده،  از جمله کتابهایی است که همین علامت سجع وقف شیخ بهایی بر آن  درج شده است.[5]

 گردآوری و تلاش برای تحلیل چنین مطالبی نیز جنبه ای دیگر است که می تواند دانسته‌های ما دربارۀ تاریخ تشیع را گسترش دهد. 

محمدکاظم رحمتی

میراث شهاب 81-82



[1]. برای حیات علمی حله در قرن نهم هجری بنگرید به: یوسف الشـمّری، الحیاة الفکریة فی الحلة خلال القرن التاسع الهجری (نجف: دار التراث، 1434).

[2]. دوست عزیزم ابوجعفر احمد علی مجید الحلی در کتاب تاریخ مقام الإمام المهدی (عج) فی الحلة (قم: دلیل ما، 1384ش) بحثی دربارۀ مقام صاحب الزمان شهر حله آورده و در ضمن آن بر اساس برخی نسخه ها از مدرسۀ زینیه نیز سخن گفته است. ایشان در هنگام تألیف کتاب مذکور، نام مدرسه را زینبیه می دانسته اما اکنون معتقد هستند که نام مدرسه زینیه است. در کتابخانۀ دانشگاه تهران در ضمن مجموعۀ مشکات به شـمارۀ 3/1022 مجموعه ای که کاتب آن سید حیدر آملی است، رسالۀ سوم رسالة فی الحج الـمتمتع به از  فخر المحققین است که در سال 755 از تألیف اثر خود فراغت حاصل کرده و مکان تألیف رسالۀ خود را مدرسۀ صاحب الزمان حله ذکر کرده است (و وقع الفراغ منه بمدینة الحلة بمدرسة صاحب الزمان علیه السلام 755). دربارۀ علت شهرت یافتن مقام صاحب الزمان حله شاهد تاریخی روشنی وجود ندارد.

[3]. بنگرید به: محمد تقی دانش پژوه، فهرست کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران (تهران: دانشگاه تهران، 1339ش)، ج 8، ص 485.

[4]. سید محسن امین نسخه ای از کتاب التوضیح الانوار را در هنگام سفر خود به کرمانشاه در 1353 دیده و مقدمۀ آن را در شرح حال خضر بن محمد حبلرودی در اعیان الشیعة (بیروت: دار التعارف، 1403/1983)(ج 6، ص 323) نقل کرده و نام مدرسه را به درستی زینیه آورده است. در فهارس نسخه های خطی گاه نام این مدرسه در هنگام ارایۀ اطلاعات نسخه ها ذکر نشده است؛ از جملۀ آنها باید به نسخۀ 10187 کتابخانۀ مجلس اشاره کرده که ظاهرا مشتمل بر اثر منحصر به فرد اشراق اللاهوت رکن الدین محمد بن علی بن محمد جرجانی است (برای معرفی کوتاه از نسخۀ اخیر بنگرید به: محمود نظری، فهرست نسخه های خطی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی (تهران، 1388ش)، ج 32، ص 224-225)که در مدرسۀ زینیه کتابت شده است (فرغ من مشقّة لنفسه العبد المحتاج إلی عفو الله الواحد حسن بن محمد بن راشد أسبغ الله علیه جناح لطفه وحفظه ... من شرّ یدیه ومن خلقه یوم الأربعاء غرّة جمادی الآخر من سنة عشر وثمان مائة بالحلة السیفیة بالمدرسة الزینیة حماهما الله من المصائب بمحمد وآله الأطائب والحمد لله ربّ العالمین وحده والصلاة علی سیدنا محمد وآله الطاهرین). برای گزارش کامل این نسخه و مطالبی دربارۀ مؤلف آن بنگرید به: حسن انصاری قمی، «رکن الدین جرجانی و کتاب اشراق اللاهوت در علم کلام»،

http://ansari.kateban.com/post/2188.

[5]. احتمالا مسئلۀ وقف کتابخانۀ شیخ بهایی که در آخرین سال حیاتش رخ داده، پس واقعۀ رخ داده در او در هنگام دیدار از مزار بابا رکن الدین باشد (بنگرید به: محمد تقی مجلسی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه (قم: بنیاد فرهنگ اسلامی کوشان پور، 1413، ج 14، ص 436).

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

47 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
512
1040
6392
9525
16249477