کد مطلب : 6717
17 فروردين 1398 - 20:08
تعداد بازدید : 347 بار
اخبار » مقالات

برگرفته از مقاله: «ملاقات، یاد و نامه‌هایِ محمّد ایّوب قادری؛ نماینده تاریخِ و فرهنگِ اسلامی در شبه‌قارّه»، مقاله‌نویس: عارف‌ نوشاهی

 در 14 ژوئیه 1978 به همراهِ خضر حیات نوشاهی و شفیق‌الرّحمان نوشاهی به کراچی رفتیم و در این شهر در منزلِ محمّد ایّوب قادری با او ملاقات کردیم. او تمامِ کتاب‌خانه‌اش را به ما نشان داد. من (عارف نوشاهی) به او پیشنهاد دادم که نسخه‌هایِ خطّیِ کتاب‌خانه‌اش را فهرست‌نویسی کنم. ایشان با رویِ خوش پذیرفت. تمامِ روز نسخه‌ها را فهرست‌نویسی می‌کردم و مرحوم ایّوب قادری که به همه نسخه‌هایش مسلّط بود، نکته‌هایِ بسیار مهمّی را درباره آن‌ها می‌گفت و من ذیلِ هر فهرست یادداشت می‌کردم. تکمیلِ این فهرست، دو روز طول کشید. مرحوم ایّوب قادری کتاب‌خانه‌هایِ دیگری را هم در کراچی را معرّفی کرد و سفارش‌نامه‌ای نوشت تا مسئولینِ آنجا با ما همکاری کنند و به این ترتیب ما نسخه‌هایِ خطّی در «مدرسه عالمگیریه»، «دارالعلوم کَدّا» و «دانشگاهِ کراچی» را دیدیم. پس از بازگشت به اسلام‌آباد فهرست‌هایِ این نسخه‌هایِ خطّی را به «مرکزِ تحقیقاتِ فارسی ایران و پاکستان» تحویل دادم و مرحوم احمد منزوی در جلدهایِ مختلفِ «فهرستِ مشترکِ نسخه‌هایِ خطّیِ فارسیِ پاکستان» شامل کرد. پس از این سفرِ بود که مرحوم منزوی از طرفِ مرکزِ تحقیقات فارسیِ ایران و پاکستان ماموریتی  به من داد تا فهرستِ نسخه‌هایِ خطّیِ «موزه ملّیِ پاکستان» در کراچی را فهرست‌نویسی کنم. من از 1978 تا 1979 به مدّتِ نُه ماه در کراچی بودم. بارها با مرحوم ایّوب قادری ملاقات می‌کردم و از راهنمایی‌هایِ ارزنده ایشان استفاده می‌کردم. مثلاً: در «موزه ملّیِ پاکستان» به دو نسخه‌ خطّی برخوردم: دیوانِ فارسی از محمّد واصل متخلّص به واصل بَدایونی / «ملیة المسائل» و «مسائلِ اربعین»  هر دو از ابوسلیمان محمّد اسحاق دهلوی (وفات: 1262 هجری). مرحوم ایّوب قادری درباره این دو مولّف کاملاً توضیح دادند. یکی از نسخه‌هایِ خطّی را این‌طور فهرست‌نویسی کرده بودم: «تفسیرالزّاهدین». مرحوم ایّوب قادری توضیح دادند که نامِ صحیحِ تفسیر: «تفسیر الزّهراوین» است.

مرکزِ تحقیقاتِ فارسی از من خواسته بود برایِ «کتاب‌خانه گنج‌بخش» منابعِ مهم را بخرم. از این رو در روزهایِ 7 و 8 و 15 دسامبر نزدِ مرحوم ایّوب قادری می‌رفتم و مجلّاتِ مهمِ کتاب‌خانه ایشان را می‌دیدم. در بینِ آن‌ها شماره‌هایی بود که مقالاتِ مهمی درباره زبان و ادبیاتِ فارسی داشت. آن‌ها را به قیمتِ 420 روپیه برایِ «کتاب‌خانه گنج‌بخش» خریدم. سپس دربارة مرحوم ایّوب قادری با «مرکزِ تحقیقاتِ فارسی ایران و پاکستان» صحبت کردم. بنا شد که مرحوم ایّوب قادری دربارة شاه ولی‌الله دهلوی کار کنند. بعداً نمی‌دانم چه شد. مرحوم ایّوب قادری کتاب‌هایِ تازه چاپ شده «مرکزِ تحقیقاتِ فارسی ایران و پاکستان» را می‌خواست که من هم در حدِ وسعم برایش تهیّه می‌کردم. یک بار هم «دبستان‌المذاهب» چاپِ ایران را خواست.

در 27 مارس 1983 در «موزه ملّی کراچی» نمایشگاهِ بین‌المللیِ نسخه‌هایِ خطّی و کتاب‌هایِ اسلامی به نمایش گذاشته شده بود که رئیسِ جمهورِ وقتِ پاکستان – ژنرال محمّد ضیاء‌الحق- آن را افتتاح کرد. در این نمایشگاه هم با مرحوم ایّوب قادری ملاقات کردم.

 یکی از نامه‌هایِ مرحوم ایّوب قادری به دکتر عارف نوشاهی، به تاریخِ: 24 ژوئیه 1983

عزیزِ محترم جناب عارف نوشاهی زیّد مجده، السّلام علیکم

نامه شما رسید. من آن را جواب داده بودم. انشاءالله به‌زودی درباره علّامه شرافت نوشاهی مطلبی نوشته ارسال می‌کنم[1]. دارنده نامه، سیّد ریاست علی قادری[2] است. وی فردی لایق و شایسته است. همان کاری را که حکیم محمّد موسی اَمرَتسری[3] در لاهور انجام می‌دهند، جناب قادری در کراچی انجام می‌دهند و درباره مولانا احمد رضا خان دو جلد «معارفِ رضا» چاپ کرده‌اند. سوّمین جلد هم زیرِ چاپ است. حاشیه‌هایِ زیادی از دست‌نویس‌هایِ حضرت مولاتا احمد رضا خان نزدِ جناب ریاست علی قادری است. یکی از آنها «زیج بهادرخانی» به فارسی است[4]. نظرتان چیست اگر این کتاب از مرکزِ فارسی [مرکزِ تحقیقاتِ فارسی ایران و پاکستان] چاپ شود؟ من درباره این مرکز اطّلاعی ندارم. آنچه می‌توانید برایِ ایشان انجام داده  راه‌نمایی فرمایید. شنیده‌ایم که این مرکز، کتاب‌هایی چاپ کرده است. این کتاب‌ها را برایم بفرستید. فقط والسّلام.

 در حاشیه نامه با روشناییِ دیگری:

نامه دوّم برایِ جناب احمد منزوی نوشته شده است. جناب ریاست قادری را به ایشان معرّفی کنید. نامه را هم بخوانید و تمامِ سعیِ خود را به کار برید.

 

-------------------------------------------------------------------------

برگرفته از مقاله: «ملاقات، یاد و نامه‌هایِ محمّد ایّوب قادری؛ نماینده تاریخِ و فرهنگِ اسلامی در شبه‌قارّه»، مقاله‌نویس: عارف‌ نوشاهی، مجلّه «تحصیل»، ادارة معارفِ اسلامی، کراچی، پاکستان، شمارة 3، ژوئیه- دسامبر 2018، به چاپ رسیده است. مقاله به زبانِ اردو است. لینکِ دانلودِ کاملِ مقاله:

https://tehseel.com/2018/07/01/arif-naushahi-article/

 اضافه شده از سویِ مترجمِ مقاله (لیلا عبدی خجسته):

دکتر محمّد ایّوب قادری (1926-1983) تاریخ‌دان، مصحّح و مترجمِ برجسته پاکستانی بود. تالیف، تدوین و تصحیحاتِ وی به زبانِ اردو: (براساسِ چاپِ اوّل):

- «یکی از مجاهدانِ جنگِ آزادیِ سالِ 1857؛ مولانا فیض احمد بَدایونی»، 1957.

- تصیححِ «علم و عمل؛ وقائعِ عبدالقادر خانی»، دو جلد، 1961.

- «مخدوم جهانیان گشت»، 1963.

- «کاروانِ رفته»، 1963.

- «تاریخِ فرّخ‌آباد؛ تاریخِ سیاسی، علمی و فرهنگیِ دوره بَنگَش- تالیف:مولوی فرحت‌الله فرّخ‌آبادی»، 1965.

- «مجموعه مقالاتِ یومِ عالمگیر»، 1966.

- «مولانا اَحسن نانوتوی»،‌ 1966.

- «اربابِ فضل و کمال» (یادگارِ بریلی)، 1970.

- تاریخچه «تبلیغی جماعت»، 1971.

- «اتّفاقات و شخصیّت‌هایِ جنگِ آزادیِ سالِ 1857»، سالِ چاپ: 1976.

- «مرقّع شهابی؛ زندگی‌نامه مفتی انتظام الله شهابی»؛ 1979.

- تصحیحِ «جنگ‌نامه آصف‌الدّوله و نوّاب رام‌پور- تالیف: خلیفه محمّد معظّم عبّاسی»، 1980.

- «غالب و عصرِ غالب»، 1982.

- تصحیحِ «رساله شکن موسوم به لولوی از غیب- تالیف: شیو لال»، 1983.

- «تذکره نوری؛ زندگی‌نامه حضرت شاه عبدالحسین نوری مارهَرَوی»؛ 1986.

- «نقشِ علما در شکوفاییِ نثرِ اردو»، 1988.

 

ترجمه از فارسی به اردو، همراه با مقدمه مبسوط، حواشی و تعلیقات. (براساسِ چاپِ اوّل):

- «تذکره علمایِ هند- تالیف: رحمان علی»، 1961.

- «وقایعِ نصیرخانی- تالیف: مرزا نصیرالدّین»، 1961.

- «مجموعه وصایا اربعه- تالیف: شاه ولی الله و غیره»، 1964.

- «مآثرالامرا- تالیف: صمصام‌الدّوله شاه نوازخان»، سه جلد، 1968.

- «فرحت‌النّاظرین- تالیف: محمّد اسلم انصاری»، 1972.

- «سیرالعارفین- تالیف: جمالی دهلوی سهروردی »، 1976.

 


[1] - پس از درگذشتِ شرافت نوشاهی در 4 ژوئیه 1983، به این فکر افتادم که یادنامه‌ای برایِ او منتشر کنم. از این رو، از دوستان و آشنایانِ ایشان خواستم که نوشته‌ای ارسال کنند.

[2] -مولانا ریاست علی قادری (1932-1992). والدینش با مولانا احمد رضا خان بیعت داشتند. ریاست علی در سالِ 1948 از هندوستان به پاکستان هجرت کرد و در کراچی «اداره تحقیقاتِ امام احمد رضا» را تاسیس کرد. از این اداره، سال‌نامه «معارفِ رضا» و دیگر کتاب‌ها مربوط به افکار و تعلیماتِ مولانا احمد رضا خان منتشر می‌شد.

[3] - حکیم محمّد موسی اَمرَتسَری چشتی نظامی (1927-1999) موسّسِ «مرکزی مجلس رضا» در لاهور بود و در گسترشِ تعلیماتِ مولانا احمد رضا خان بریلوی (1856-1921) کوشش می‌کرد.

[4] - غلام‌حسین جون‌پوری (1205-1279هجری) در «زیج ِ بهادر‌خانی» در سالِ 1254هجری/ 1838 تالیف کرد. این کتاب در 1855 در هندوستان چاپ شد. در سالِ 2010 این کتاب همراهِ با مقدّمه فرید قاسم‌لوداز دانشگاهِ آزاد اسلامی (تهران) به صورتِ فاکسیمیله چاپ شد. مولانا احمد رضا خان حواشیِ فارسی بر «زیجِ بهادرخانی» نوشته بود. مولانا ریاست علی قادری (1932-1992) این حواشی را گردآوری کرده بود که بنا بود از سویِ مرکزِ تحقیقاتِ فارسی چاپ شود. امّا متخصّصیِ مسلّط به فارسی و علمِ نجوم برایِ نسخه‌خوانی این اثر پیدا نشد. این حواشیِ فارسی همین‌طور ماند و چاپ نشد.

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

60 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
1531
1611
6441
50533
15725666