کد مطلب : 6789
04 خرداد 1398 - 09:27
تعداد بازدید : 135 بار
اخبار » مقالات

دکتر سیّد ارشد حسین (1945-2002) در شهرِ شاه‌جهان‌پور در ایالتِ اُتّرپَرَدیش هندوستان به دنیا آمد. در کودکی فارسی و عربی را آموخت. «گلستان و بوستان» را نزدِ پدرش آموخت که در شبه‌قارّه گفته می‌شود: «کسی که گلستان و بوستان را نخوانده است، فارسی‌اش کامل نیست». در 1959 در «اسلامیه اینتر کالج» دوره راهنمایی را گذراند و در 1962 در شاه‌جهان‌پور از «گاندی فیض عام کالج» دیپلم گرفت. در 1966 از همین کالج، مدرکِ کارشناسی را دریافت نمود. سپس به عَلیگَر رفت و در 1968 از گروهِ فارسیِ «دانشگاهِ اسلامیِ عَلیگَر) کارشناسی ارشد گرفت. در 1976 به راهنماییِ پروفسور سمیع‌الدّین دکتری ادبیاتِ فارسی دریافت نمود. عنوانِ رساله دکتری: «A Critical Evaluation of Persian Prose of the 16th Century in India». از 1980 تا زمانِ بازنشستگی، در گروهِ فارسیِ «دانشگاهِ اسلامیِ عَلیگَر» به تدریس پرداخت. از آثارِچاپ شده ایشان: ترجمه «منتخبِ رقعاتِ عالمگیر» از زبانِ فارسی به زبانِ اردو که در 1979 از عَلیگَر منتشر شد؛ «دستِ نگارین» مجموعه اشعارِ پدرش – رشید شاه‌جهان‌پوری- است که در سالِ 1988 از شهرِ عَلیگَر منتشر شد؛ ترجمه پنج داستان کوتاهِ از فارسی به اردو در ابتدایِ کتاب درباره تاریخِ شاه‌جهان‌پور و خاندانش نوشته است. بقیه نوشته‌هایِ مرحوم دکتر سیّد ارشد حسین، هنوز چاپ نشده‌اند. وی در حالِ تصحیحِ تذکره «سیرالعارفین» (تالیف جمالی دهلوی) بود که اجل فرصتِ اتمام آن را نداد.

مرحوم دکتر نذیر احمد زمانی که مدیرِ گروهِ فارسیِ «دانشگاهِ اسلامیِ عَلیگَر» بود، طرحی پیاده کرده بود که به هر دانشجویِ دوره دکتری موضوعی درباره ادبیاتِ هند-ایرانی تا قرنِ نوزدهم میلادی می‌داد تا در نهایت همه رساله‌هایِ دکتری گردآوری شوند، پس از بازبینیِ نهایی تختِ عنوانِ «تاریخِ ادبیاتِ هند-ایرانی تا قرنِ نوزدهم میلادی» به چاپ برسند. مثلاً موضوعِ رساله‌هایِ دکتریِ دکتر ممتاز علی‌خان و دکتر محمّد معتصم عبّاسی نظم و نثرِ فارسی در قرنِ سیزدهم هجری در هندوستان تعیین شده بود. دکتر سیّد راشد حسین آخرین نفری بود که طبقِ طرحِ مرحوم نذیر احمد رساله‌اش را تالیف کرد. معلوم نیست که سرنوشتِِ طرحِ وسیعِ مرحومِ دکتر نذیر احمد به کجا رسید؟ همان‌طور که اشاره شد رساله‌ دکتریِ ایشان «بررسیِ انتقادیِ نثرِ فارسی در قرنِ شانزدهمِ میلادی در هندوستان» بود که هشت سال رویِ آن کار کرد. این پایان‌نامه در شش باب است:

بابِ اوّل: شناساندنِ ادبیاتِ هند- ایرانی از زمانِ غزنویان تا زوالِ تیموریان در هندوستان. دراین باب، ادبیاتِ فارسی در دوره اکبر، دکّن و گجرات بررسی شده است.

بابِ دوّم: تاریخ‌هایِ نوشته شده در قرنِ شانزدهم میلادی بررسی شده است:

«اکبرنامه یا تاریخِ اکبری» (تالیف: شیخ ابوالفضل؛ شاملِ تاریخِ قرنِ دهم میلادی تا دوره اکبر)؛ «منتخب‌التّواریخ یا تاریخِ بَدایونی» (تالیف: عبدالقادر بَدایونی که شاملِ سه بخش است: بخشِ اول: سبکتگین تا غزنویان- بخشِ دوم: تاجگذاریِ اکبر تا سالِ چهلمِ سلطنتِ اکبر؛ بخشِ سوم: مشایخ،شعرا ، فضلای و حکمای دوره اکبر )؛«طبقاتِ اکبری یا طبقاتِ اکبرشاهی یا تاریخِ نظامی» (تالیف: خواجه نظام‌الدّین احمد هروی، شاملِ حاکمانِ دوره خودِ مولف)؛«تاریخِ اکبری» (تالیف: محمّد عارف قندرهای، شاملِ دوره اکبر از ولادت او تا سالِ 1579 میلادی) ؛«تاریخِ الفی» (شاملِ تاریخِ وفاتِ پیامبر اکرم ص تا دوره اکبر شاه. به دستورِ اکبرشاه چندین مورّخ آن را تهیه کردند: نقیب‌خان؛ شاه فتخ‌الله شیرازی؛ حکیم حمّام هاشم علی؛ حاجی ابراهیم سَرهندی؛ مرزا نظام‌الدّین احمد؛ ملّا عبدالقادر بَدایونی) ؛«تاریخِ رشیدی» (تالیف: مرزا حیدر دوغلوت، نیمه اوّلِ قرنِ شانزدهم میلادی در کشمیر نوشته شد).

بابِ سوّم: تذکره و تراجمی که در قرنِ شانزدهم میلادی نوشته شده‌ بودند:

«اخبار الاخیار»(تالیف: شیخ عبدالحق محدّ دهلوی. شاملِ تذکره مشایخِ اسلام از خواجه معین الدّین چشتی تا زمانِ خودش)؛ «مدارج‌النبوة» (تالیف: شیخ عبدالحق محد دهلوی، شاملِ زندگی‌نامه پیامبر اکرم ص)؛«نفائس‌المآثر» (تالیف: مرزا عطاءالدّوله کامی قزوینی؛ شاملِ تذکره 350 شاعرانِ فارسی از قرنِ 10 تا 16 میلادی.) ؛«سیرالعارفین» (تالیف: جمالی دهلوی. وی در زمانِ سکندر لودی در دهلی می‌زیست. این کتاب شاملِ سوانحِ عمریِ این عارفان است: معین‌الدین حسن سَجزی چشتی؛ بدرالدّین محمود میانه دوز کوجندی (به زبانِ اردو: کهوجندی)؛ بهاءالدّین زکریا مُلتانی؛ قطب‌الدّین بختیار اوشی کاکی؛ فریدالدّین مسعود گنج‌شکر؛ صدرالدّین عارف؛ نظام‌الدّین اولیا بَدایونی؛ رکن‌الدّین ابوالفتح؛ شیخ حمیدالدّین موالی ناگوری؛ نجیب‌الدّین متوکّل؛ جلال‌الدّین ابوالقاسم تبریزی؛ نصیرالدین محمود اَودی (به زبانِ اردو: اَودهی) چراغ دهلوی؛ سیّد جلال‌الدّین مخدومی جهانیان بخاری؛ سماء‌الدّین).

بابِ چهارم: فرهنگ‌هایِ لغتی که در قرنِ شانزدهم میلادی در هندوستان نوشته شده بودند:

«فرهنگِ شیرخانی- تالیف: شیرخان- شاملِ معنیِ واژگان به کار رفته در شاهنامه، گلستان، بوستان، اشعارِ حافظ، اشعارِ سلمان ساوجی، شاعراِ کمال خجندی، اشعارِ مسعود بک و اشعارِ جامی، کتاب‌هایِ نثر مانندِ: طوطی‌نامه و سلسلةالذّهب »؛ «کشف‌اللغات و اصطلاحات- تالیف: عبدالرّحیم بن احمد سور بیهاری»؛ «مدارالافاضل- تالیف: اله داد فیضی سَرهندی»؛ «مجموع‌اللغات- فرهنگِ نادری است که تاکنون چاپ نشده است. یک نسخه‌خطّیِ آن در کتاب‌خانه مولانا آزاد دانشگاهِ اسلامیِ عَلیگَر است. منسوب به ابوالفضل وزیر اکبرشاه است که به گفته سیّد صباح‌الدّین عبدالّرحمان در زمانِ شاگردیِ خودِ ابوالفضل نوشته شده است.»؛ «مویدالفضلا- تالیف: محمّد لاد- شامل: واژگانِ به کار رفته در اشعارِ شاهنامه، خمسه نظامی، سنایی، خاقانی، انوری، ظهیری فاریابی، حافظ، سعد سلمان، سعدی و غیره. »؛ «تحفة السعادة که نامِ دیگرش: فرهنگِ سکندری است. تالیف: محمّد بن شیخ ضیاء».

بابِ پنجم: کتاب‌هایی که در قرنِ شانزدهم میلادی به زبانِ فارسی ترجمه شده بودند:

«سِنگاسَن بَتّیسی (به هندی: سنگهاسن بتّیسی) که در آن 32 قصه از راجایِ هندو – وَکرما دَتا – نقل شده است. عبدالقادر بَدایونی این کتاب را به دستور اکبرشاه از سانسکریت به زبانِ فارسی ترجمه کرد»،؛ «حیات‌الحیوان» ابوالفضل – وزیرِ اکبرشاه- با کمکِ پدرش این کتاب را از عربی به فارسی ترجمه کرد. «اتَربان (به هندی: اَتهربان)یکی از چهار ویدِ مشهورِ هندوهاست که ابتدا  فیضی  و سپس حاجی ابراهیم سَرهندی از سانسکریت به فارسی ترجمه کردند»؛ «مَهابارات (به هندی مَهابهارت). جنگ بینِ کورو و پاندوها است. در ترجمه این کتاب: نقیب خان، ملا شیری، سلطان حاجی تانسیری و فیضی شامل بودند. ابوالفضل وزیرِ اکبر شاه مقدمه ای بر آن نوشت و به دستورِ اکبرشاه، نقاّشی‌های به آن اضافه شد.»؛ ترجمه‌هایِ دیگر: «رامائن»؛ «لیلاوَتی»؛«راج‌تَرَنگینی (تاریخِ کشمیر)» ؛«واقعاتِ بابری»؛؛«بَگوَت گیتا (به هندی: بهگوت گیتا)» ؛«مجمع الگلدان».

بابِ ششم: به این کتاب‌هایِ نثرِ قرنِ شانزدهم میلادی پرداخته شده است: «نامه نامی»؛ «جواهر العلوم همایونی»؛ «اسرارالابرار»؛ «بَدایونی انشا» ؛«بزم آرا»؛ «فقه ابراهیم شاهی»؛ «هفت اقلیم»؛ «همایون‌نامه»؛ «انشاء شاه طاهر»؛ «ارشادالطّالبین»؛ «عیار دانش»؛ «جواهر نامه همایونی»؛ «مادالشّفا اسکندری» ؛«واقعات مشتاقی».

 

این مقاله با عنوانِ: «دکتر سیّد ارشد حسین؛ دانشمندِ برجسته در حوزه ادبیاتِ فارسی در هندوستان»، از سویِ دکتر مکرم علی (استادیار گروهِ فارسی، کالجِ ملّیِ شبلی(Shibli  Natioanl College)، اَعظم‌گَر، هندوستان) در فصلنامه «فکر و نظر»، دانشگاهِ اسلامی عَلیگَر، شهرِ عَلیگَر، هندوستان،جلد 55، شماره 2، صفحات: 112 تا 127، سال 2018 منتشر شده است.

ترجمه، خلاصه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

لینکِ دانلودِ مقاله:

https://www.amu.ac.in/fnazar.jsp?did=10184&lid=Magzine

برگرفته از مقاله به زبانِ اردو با عنوان: «فارسی ادب کا ایک ممتاز عالِم، دکتر سیّد ارشد حسین»، مقاله نویس: دکتر مکرم علی (استادیار گروهِ فارسی، کالجِ ملّیِ شبلی(Shibli  Natioanl College)، اَعظم‌گَر، هندوستان) ، فصلنامه «فکر و نظر»، دانشگاهِ اسلامی عَلیگَر، شهرِ عَلیگَر، هندوستان،جلد 55، شماره 2، سال 2018 ، صص112-127. 

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

51 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
1521
1611
6431
50523
15725656